Amerikan seçmeni Trump'ın politikalarına sınır çizdi. Peki, Washington'da zayıflayan bir başkan, küresel arenada daha uzlaşmacı mı olacak, yoksa gücünü göstermek için daha sert hamlelere mi yönelecek?

ABD'de 3 Kasım ara seçimleri, yalnızca Kongre'nin siyasi aritmetiğini değil, küresel güç mücadelesinin dengelerini de etkiledi. Sonuçta, Demokratların hem Temsilciler Meclisi'nde hem de Senato'da, çoğunluğu sağlaması, ciddi bir siyasi kırılmaya işaret ediyor. Çünkü, Cumhuriyetçilerin, mesela özellikle Teksas gibi geleneksel kalelerinde yaşadığı kayıplar, bu sonucun sıradan bir durumun ötesine geçtiğini gösteriyor. Öte yandan, seçmenin mesajı oldukça açık: Küresel liderlik iddiasının ekonomik bedeli artık sorgulanıyor.

İran savaşı, yükselen enerji fiyatları, gümrük tarifeleri ve hayat pahalılığı sandığın belirleyici unsurları oldu. Reuters'a göre, seçmenlerin yaklaşık onda dokuzu yaşam maliyetini önemli faktör olarak değerlendirdi. Yani, dış politika stratejileri, Amerikan seçmeni için, stratejik hesaplaşma olmaktan çıkarak, doğrudan mutfak ekonomisi meselesine dönüştü.

Trump zayıfladı mı, tehlikeli biçimde özgürleşti mi?

ABD'li analizcilere göre, seçimlerin en kritik paradoksu burada başlıyor. Demokratların Kongre kontrolünü ele geçirmesi, Trump'ın savunma harcamaları, uluslararası anlaşmalar, atamalar, bütçe üzerindeki hareket alanını oldukça daraltacak. Ama asıl, Kongre komisyonlarının soruşturma yetkileri, Beyaz Saray üzerindeki baskıyı katlayacaktır. Öte yandan, elbette Donald Trump'ın dış politika ve askeri karar alma yetkileri, önemli ölçüde devam ediyor. Üstelik Demokratların başkanlık vetosunu tek başına aşabilecek çoğunluğu da bulunmuyor. İşte bu tablo iki ihtimali güçlendiriyor: Trump ya iç siyasette kaybettiği alanı diplomatik başarılarla telafi etmeye çalışacak ya da siyasi otoritesini yeniden tesis etmek amacıyla dış politikada daha sert ve öngörülemez hamlelere yönelecek. Dolayısıyla dünya, karşısında, güçsüz bir Amerika'dan çok, karar alma mekanizmaları çatışan bir Amerika bulunabilir.

Pekin, Moskova ve Brüksel ne hesaplıyor?

Trump'ın ticaret baskılarının Kongre denetimine takılması Pekin'e, bir şekilde müzakere alanı açabilir. Ancak Demokratların teknoloji ihracatı, yarı iletkenler, yapay zeka ve kritik tedarik zincirlerinde, Çin'e karşı daha yumuşak davranması beklenmemeli diye düşünüyorum. Çünkü Washington'daki asıl süreklilik partilerde değil, Çin'in yükselişini sınırlama hedefinde.

Moskova ise farklı denklemle karşı karşıya. Demokrat Kongre, Ukrayna'ya desteği güçlendirmeye çalışırken Trump, savaşın sona erdirilmesini kendi diplomatik başarısı olarak sunmak isteyebilir. İşte Avrupa'nın endişesi de, tam olarak bu. Yani, Kiev'in geleceğinin Rusya ile yapılacak daha geniş bir güvenlik pazarlığının parçasına dönüşmesi.

Diğer yandan, Avrupa başkentlerinde seçim sonuçları, Avrupa basınındaki manşetlere bakınca, temkinli bir rahatlama yaratmış görünüyor. Fakat NATO, savunma harcamaları ve ticaret konularındaki ABD baskısının tamamen ortadan kalkacağı düşünülmüyor. Dolayısı ile, yeni dönemde Avrupa'nın temel arayışı, ABD'den kopmak değil, bağımlılığını azaltmak olacaktır. Bu da küresel sistemde dikkat çekici bir dönüşüme işaret ediyor: ABD'nin rakipleri kadar, müttefikleri de Amerikan gücüne karşı kendi stratejik sigortalarını oluşturmaya çalışıyor.

Orta Doğu'da dengeler

Seçimlerin en doğrudan jeopolitik etkilerinden biri İran ve İsrail hattında hissedilebilir. İran savaşının ekonomik maliyetinin sandığa yansıması, ABD'de askeri müdahalelerin meşruiyetini daha fazla tartışmaya açtı. Demokratlar savaşın finansmanını ve başkanın askeri yetkilerini sınırlamaya çalışacaklardır. Tahran ise sonuçları, Amerikan kamuoyunun savaşa yönelik itirazının göstergesi olarak değerlendiriyor.

İsrail açısından ise tablo karmaşık. Demokratların güçlenmesi, Netanyahu'nun askeri politikalarına Kongre denetimini artırabilir. Ancak bu gelişmeyi ABD'nin İsrail'e verdiği stratejik desteğin sona ermesi şeklinde yorumlamak gerçekçi olmaz. Ama! ABD İsrail politikalarının, iç siyasi maliyeti büyüttüğü de ortada.

Körfez ülkeleri ise, bugünlerde İran'la yeni bir uzlaşma ihtimalini değerlendirirken, olası askeri tırmanmalara karşı hazırlıklarını da sürdürmek zorunda. Yani, Orta Doğu'da savaş ile diplomasi arasındaki mücadele, ABD iç siyasetinin, yeni güç dağılımından doğrudan etkilenecek gibi duruyor.

Türkiye için fırsat mı, yeni baskı dönemi mi?

Ankara açısından seçimlerin anlamı yalnızca Trump'ın zayıflaması değil, Washington'da muhatapların ve karar mekanizmalarının çoğalması olabilir. Elbette,

Türkiye - ABD ilişkilerinde liderler arasındaki doğrudan diplomasi önemini koruyacaktır, ancak Kongre'nin güçlenmesi savunma sanayii, yaptırımlar, Suriye politikası ve bölgesel güvenlik başlıklarında daha karmaşık bir müzakere zemini oluşturabilir. Özellikle F-16 süreçleri, CAATSA yaptırımları, F-35 meselesi vs Ankara için yeni stratejiler üretme zorunluluğu getirebilir. Bununla birlikte Türkiye'nin jeopolitik ağırlığı, mesela Karadeniz güvenliği, Rusya - Ukrayna savaşı, enerji koridorları, Kafkasya, Suriye ve Orta Doğu diplomasisinde Ankara'nın sahip olduğu coğrafi ve siyasi kapasite gibi unsurlar, parçalı bir uluslararası düzende önemli bir pazarlık gücü oluşturduğundan, el yükseltme sırası Türkiye'ye gelebilir.

Avrupa'nın savunma özerkliği arayışı da Türkiye'nin askeri kapasitesini ve savunma sanayii iş birliklerini daha değerli hale getirebilir.

Ancak burada belirleyici mesele, jeopolitik önem ile diplomatik kazanım arasındaki fark olabilir. Şunu söylemeye çalışıyorum: Türkiye'nin stratejik konumu kendiliğinden avantaj üretmez. Bu avantajın savunma projelerine, teknoloji transferine, sürdürülebilir güvenlik mutabakatlarına ve ekonomik ortaklıklara dönüştürülmesi gerekir. Ankara açısından en rasyonel yaklaşım, ABD iç siyasetindeki taraflaşmaya yatırım yapmak yerine kurumsal ilişkileri güçlendirmek olacaktır. Zaten, Ankara'da bunun fazlasıyla farkında.

Yeni dünya düzeninde güç kimin elinde?

ABD seçimlerinin ortaya çıkardığı büyük gerçek şu: Küresel güç, artık yalnızca askeri kapasiteyle ölçülmüyor. Enerji fiyatlarını kontrol edebilmek, kritik minerallere erişmek, yapay zeka altyapısını yönetmek, yarı iletken üretimini güvence altına almak, ticaret yollarını korumak, yeni jeopolitiğin en belirleyici araçlarına dönüşüyor. İşte ABD seçmeni de aslında bu küresel rekabetin maliyetine itiraz etti.

Fakat Demokratların zaferi, ABD hegemonyasının sona erdiği ya da çok kutuplu dünya düzeninin kesinleştiği anlamına gelmiyor. Ama, çok daha önemli bir şeye işaret ediyor: ABD'nin küresel gücünü kullanma biçimi, kendi içindeki siyasi ve ekonomik sınırlarla, giderek daha fazla karşı karşıya geliyor. Dolayısı ile, 2028 başkanlık seçimlerine uzanan süreçte, Cumhuriyetçiler Trump sonrası liderliği, Demokratlar ise seçim zaferini sürdürülebilir bir yönetim alternatifine dönüştürmeyi tartışacak.

Ama bu süreçte dünya da, Amerikan siyasetinin kendi iç hesaplaşmasını beklemeyecek. Rusya güvenlik pazarlıklarını, Çin teknolojik üstünlük yarışını, Avrupa stratejik özerklik arayışını sürdürecek. Türkiye ise, aynı anda ortaya çıkan, yeni hareket alanları ve yeni riskleri yönetmek zorunda kalacak.

Ez cümle, Washington'da sandıktan çıkan sonuç yalnızca Amerikan iktidarını sınırlamadı, küresel güç mücadelesinin hesaplarını da değiştirdi. Ve belki de yeni dönemin en önemli sorusu, artık ABD'nin dünyayı yönetip yönetemeyeceği değil, dünyanın Amerika'daki siyasi değişimlerden ne ölçüde bağımsız hareket edebileceğidir. Çünkü 21. yüzyılın güç mücadelesinde yalnızca rakiplerini sınırlayabilenler değil, belirsizlikleri stratejik avantaja dönüştürebilenler de kazanacaktır.