Antalya'da küresel masa: COP31
21. yüzyılın güç mücadelesi yalnızca petrol yatakları, ticaret yolları ve askeri kapasite üzerinden yürümüyor. Karbon emisyonları, elektrik şebekeleri, kritik mineraller ve yeşil finansman da, devletlerin rekabet gücünü belirleyen yeni faktörlere dönüşmüş durumda. Bu nedenle, Türkiye'nin Antalya'da ev sahipliği yaptığı COP31, sıradan bir çevre zirvesi değil. Antalya, küresel ekonominin kurallarının yeniden tartışıldığı diplomatik bir platform.
Ama önce ağırlaşan bilimsel tabloya göz atalım: Dünya Meteoroloji Örgütü verilerilerine göre 2026'nın ilk dokuz ayında küresel sıcaklık, sanayi öncesi dönemin yaklaşık 1,47 derece üzerine çıktı. Son 12 yıl, ölçümlerin en sıcak 12 yılı olma yolunda. Okyanusların ısı içeriği, deniz seviyesi rekor düzeylerde. Atmosferdeki karbondioksit yoğunluğu ise sanayi öncesine göre yüzde 50'den fazla artmış durumda. Elbette burada önemli bir bilimsel ayrıntı var: Dünya yalnızca ısınmıyor, enerji dengesi de bozuluyor. Yani, artık dünyanın tuttuğu enerji, uzaya geri verdiği enerjiden çok daha fazla. Ve maalesef ki, bu fazlalığın büyük bölümü okyanuslarda birikiyor. Dolayısıyla iklim meselesi artık geleceğe ilişkin soyut bir öngörü değil, tarımdan sigortacılığa, deniz taşımacılığından ulusal güvenliğe kadar bugünün ekonomik gerçeği.
BM Çevre Programı'nın 2026 Emisyon Açığı Raporu ise daha çarpıcı bir hesap ortaya koyuyor. Küresel sıcaklık artışını uzun vadede yeniden 1,5 dereceye indirebilecek en düşük aşım senaryosu için sera gazı emisyonlarının 2025 seviyesine göre 2035'e kadar yüzde 45 azaltılması gerekiyor. Oysa ülkelerin mevcut taahhütleri tam olarak uygulansa bile aynı tarihte öngörülen azalma yalnızca yüzde 11–15 düzeyinde. Yani diplomatik vaatlerle atmosferin matematiği arasında ciddi bir uçurum bulunuyor.
Peki bu uçurumun ekonomik faturasını kim ödeyecek?
Antalya'da, gelişmiş ülkelerle diğerleri arasındaki temel anlaşmazlıklardan biri bu.
Gelişmekte olan ülkelerin 2035 itibarıyla yıllık iklim uyum finansmanı ihtiyacı yaklaşık 305 milyar dolar. Buna karşılık 2024'te gelişmiş ülkelerden sağlanan uluslararası kamu finansmanı yalnızca 28,2–31,7 milyar dolar aralığında kaldı. Görüldüğü üzere, bu rakamlar iklim adaletinin neden yalnızca ahlaki değil, aynı zamanda jeopolitik bir mesele olduğunu net gösteriyor. Maalesef ki, sanayileşmenin tarihsel kazançlarından daha fazla yararlanan ülkelerle, iklimin ağır sonuçlarına maruz kalan ülkeler aynı ekonomik imkanlara sahip değil. İşte Türkiye'nin Antalya'daki diplomatik rolü burada önem kazanıyor.
Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ev sahipliğindeki liderler zirvesinde Türkiye, iklim taahhütlerinin somut uygulamalara dönüşmesini öne çıkarıyor. Türkiye'nin COP31 başkanlığı ile Avustralya'nın müzakere başkanlığını üstlendiği model, farklı coğrafyaların çıkarlarını uzlaştırmak açısından dikkat çekici bir diplomatik deneyim. Ancak gerçek başarı, zirveye ev sahipliği yapmanın ötesinde, ortaya çıkacak kararların uygulanabilirliğinde aranmalı. Dolayısı ile, 12 Kasım'da açıklanan gelişme bu açıdan önemli. Şöyle: Asya Altyapı Yatırım Bankası, Türkiye'nin iklim politikalarını destek için 1,6 milyar dolarlık finansman paketi sağlayacak. Türkiye'nin 2030'a kadar yaklaşık 68 milyar dolarlık ilave iklim yatırımına ihtiyaç duyduğu dikkate alındığında, tek başına yeterli olmasada, önemli bir adım. Finansmanın sanayide karbon dönüşümünü, yenilenebilir enerji yatırımlarını ve su tasarrufuna dayalı tarımsal uygulamaları desteklemesi öngörülüyor.
Öte yandan, AB'nin karbon düzenlemesi, ihracatçı ülkeler açısından artık çevre politikasının ötesinde bir rekabet meselesi. Çelik, çimento ve diğer karbon yoğun sektörlerde, üretim teknolojisini dönüştüremeyen ülkeler, uluslararası pazarda, maliyet baskısıyla karşılaşacak.
Türkiye'nin 2053 net sıfır hedefi bu nedenle yalnızca emisyon azaltımından ibaret görülmemeli. Enerji bağımsızlığı, yüksek katma değerli üretim, teknoloji geliştirme ve finansmana erişim aynı stratejinin parçaları olmak zorunda.
Ama tüm bu olumlu çabalar sürerken, diğer tarafta yeni bir çelişki de büyüyor. Dünya fosil yakıtlara bağımlılığını azaltmaya çalışırken elektrikli araçların bataryaları, enerji depolama sistemleri ve yenilenebilir teknolojiler için kritik minerallere bağımlılık artıyor. Yani, aslında petrolün jeopolitiği ortadan kalkmıyor, yanına lityumun, nadir toprak elementlerinin, elektrik altyapısının ve bakırın jeopolitiği ekleniyor. Dahası, yapay zekanın hızla büyüyen elektrik ihtiyacı da bu tabloyu daha karmaşık hale getiriyor.
Antalya'daki görüşmelerin bir başka dikkat çekici yönü ise büyük güçlerin farklı düzeylerdeki siyasi katılımı. İklim konusunda küresel liderlik iddiasıyla somut siyasi sorumluluk arasındaki mesafe, çok taraflı sistemin güvenilirliğini sorgulatıyor. COP31'deki ikinci küresel durum değerlendirmesi de tam olarak bu soruyu gündeme taşıyor: Ülkeler ne vaat etti, ne gerçekleştirdi ve aradaki farkı nasıl kapatacak? Sonuçta Antalya'da tartışılan yalnızca dünyanın kaç derece ısınacağı değil. Hangi ülkelerin teknoloji üreteceği, hangilerinin yeni standartlara uyum sağlayacağı, sermayenin nereye akacağı ve kalkınmanın kurallarını kimin belirleyeceği...
Toparlarsak, iklim değişikliği hepimizin ortak sorunu. Ancak görünen o ki, iklim dönüşümünün ekonomik sonuçları bütün ülkeler için eşit olmayacak. Antalya'nın gerçek mirası da zirve salonlarında verilen sözlerden çok, bu stratejik dönüşümün ne kadarının hayata geçirilebildiği ile ölçülecek. İşte, Türkiye'nin önündeki asıl fırsat da, bu dönüşümün kurallarına sonradan uyum sağlayan bir ülke olmakla yetinmeyip, o kuralların şekillenmesinde söz sahibi olabilmek. Ez cümle, Antalya'da düzenlenen COP31'in asıl stratejik sorusunu size de sorayım: Ne dersiniz, dünya, iklimi kurtarmaya mı çalışıyor, yoksa iklim üzerinden yeni bir ekonomik düzen mi kuruyor?
Yazarın diğer yazıları
Interpol kırmızı bültenle arıyordu: Büyükçekmece'de 3 şüpheli yakalandı
Yunan'ın Türk korkusu okullara sıçradı: Batı Trakya Türklerine sistematik engel
UNIFIL çekilme sürecine girdi: Güney Lübnan'da yeni dönem başlıyor
Türkiye ve Macaristan'dan savunmada yakın iş birliği: Özel Kuvvetler ortak eğitimde