ANASAYFA
TV PROGRAMLARI
PROGRAMLAR
YAYIN AKIŞI
CANLI YAYIN
24 RADYO
REKLAM
İLETİŞİM VE KÜNYE


Bir toplumun kalitesi, en zayıfına davranışında gizlidir

Bir insanın karakterini anlamak için her zaman söylediklerine kulak vermek gerekmez. Bazen bir garsona nasıl seslendiğine, kendisinden yardım isteyen birine nasıl karşılık verdiğine ya da hiçbir çıkarı olmayacağı bir insanın yanında nasıl davrandığına bakmak yeterlidir. Çünkü insanın gerçek tavrı, çoğu zaman kendisine fayda sağlayamayacak kişilere karşı ortaya çıkar.

Toplumlar için de durum pek farklı değil.

Bir ülkenin gelişmişliğini yollarıyla, binalarıyla, teknolojisiyle, ekonomik gücüyle ölçebiliriz. Bunların hepsi önemlidir. Fakat bir toplumun nasıl bir yerde durduğunu anlamak için başka sorular da sormak gerekir: Yaşlı bir insan sokakta karşıdan karşıya geçerken ne kadar güvende? Bir engelli, kaldırımda ilerleyebilmek için kaç kişinin yardımına ihtiyaç duyuyor? Maddi imkânları kısıtlı bir çocuk, yeteneklerini geliştirebilmek için başkalarıyla eşit fırsatlara sahip mi? İşini kaybeden, hastalanan ya da hayatta geride kalan biri, toplumun içinde kendisine hâlâ bir yer bulabiliyor mu?

Bu soruların cevapları, kimi zaman en gösterişli yapılardan çok daha fazla şey anlatır.

Çünkü hayat herkese aynı şartları sunmuyor. Kimi insan güçlü bir ailede, geniş imkânlarla büyüyor; kimi daha çocuk yaşta sorumlulukların altında kalıyor. Kimi bir sorun yaşadığında arayabileceği onlarca kişi buluyor, kimi derdini anlatacak birini bile bulamıyor. İnsanların bu farklılıkları yaşaması kaçınılmaz olabilir. Fakat bu farklılıkların, bir insanın değerini belirlemesine izin vermek zorunda değiliz.

Ne yazık ki günlük hayatta bunun tersine sık sık rastlıyoruz. İyi giyinen, makam sahibi olan, sözü geçen insanlara gösterilen özenle; kimseden bir beklentisi olmayanlara gösterilen tavır aynı olmayabiliyor. Bir yerde önemli bir misafir için bütün kapılar açılırken, aynı kapının önünde bekleyen sıradan bir insan uzun süre fark edilmeyebiliyor. Bazen bir unvan, bir insanın sesini duyurmasına yetiyor; başka biri ise derdini anlatabilmek için defalarca kendini açıklamak zorunda kalıyor.

Burada mesele yalnızca nezaket değil. Mesele, insanlara sahip oldukları konuma göre farklı değerler biçmemek.

Bir toplumda saygı görmek için güçlü olmak, sözü dinlensin diye tanınmak, hakkını arayabilmek için birilerinin desteğine sahip olmak gerekiyorsa orada üzerinde düşünülmesi gereken ciddi bir sorun vardır. Çünkü adalet, yalnızca güçlü olanın hakkını koruduğunda değil, kendisini savunmakta zorlanan insanı da koruyabildiğinde anlam kazanır.

Üstelik birine iyi davranmak için onunla aynı fikirde olmak, hayatını beğenmek ya da seçimlerini doğru bulmak da gerekmez. İnsan onuruna saygı duymak başka, her davranışı onaylamak başkadır. Bu ayrımı yapabildiğimizde farklılıklarla birlikte yaşamak da kolaylaşır.

Bazen bütün bunların çok büyük işler gerektirdiğini düşünüyoruz. Oysa bir insanın sözünü kesmeden dinlemek, yardım isterken onu mahcup etmemek, bir hatası yüzünden kişiliğini aşağılamamak, hakkı olan bir şeyi lütuf gibi sunmamak da toplumsal hayatın önemli parçalarıdır. Küçük görünen bu davranışlar, insanların kendilerini yaşadıkları yere ne kadar ait hissettiklerini belirler.

Bir çocuğun okulda arkadaşları tarafından dışlanmaması, yaşlı bir insanın ihtiyaç duyduğunda kapısını çalabileceği birilerinin bulunması, maddi sıkıntı yaşayan birinin yoksulluğu yüzünden küçümsenmemesi... Bunlar bir toplumun yalnızca vicdanıyla değil, anlayışıyla da ilgilidir. Çünkü gerçek dayanışma, insanın başına bir felaket geldiğinde hatırlanmasından ibaret değildir. Zor durumda kalmadan önce de onun hayatını kolaylaştıracak şartları oluşturabilmektir.

Bir toplumun gücü, en başarılı insanlarının nereye kadar yükselebildiğiyle ölçülebilir. Ancak nasıl bir toplum olduğumuzu anlamak için yükselme imkânı bulamayanlara da bakmamız gerekir. Fırsatlara ulaşamayan, sesi duyulmayan, kendisini koruyamayan insanlar o toplumun dışında bırakıldığında, elde edilen başarıların ne kadarının ortak bir başarı olduğu da tartışmalı hâle gelir.

Bir gün hepimiz yardıma ihtiyaç duyabilir, kendi başımıza çözemediğimiz bir sorunla karşılaşabiliriz. O gün karşımızdaki insanların bize hangi gözle baktığı, hangi şartlarda yaşadığımızdan çok daha belirleyici olabilir. Bu yüzden kimseyi gücüne, parasına, makamına ya da içinde bulunduğu koşullara göre değerlendirmemeyi öğrenmeliyiz. Bir insanın değeri, hayatın ona sunduğu imkânlarla ölçülemez. Toplum olmanın anlamı da tam burada ortaya çıkar: Kendini savunabilenin yanında durmak kadar, sesi duyulmayanı da fark etmek ve onun hakkını gözetmek.


Yazarın diğer yazıları
Zeynep Yavuz
Ölüm
Zeynep Yavuz
Anda kalmak