ANASAYFA
TV PROGRAMLARI
PROGRAMLAR
YAYIN AKIŞI
CANLI YAYIN
24 RADYO
REKLAM
İLETİŞİM VE KÜNYE


Bir haftalık Özbekistan yolculuğu: Türkistan'ın kalbine doğru

Semerkant'tan Buhara'ya, Urgenç'ten Hive'ye, oradan Taşkent'e uzanan bir yolculuk...

Bazı şehirler vardır, ilk defa gidersiniz ama yabancılık çekmezsiniz. Sokakları tanıdık, insanları aşina, kelimeleri bildik gelir. Sanki daha önce hiç bulunmadığınız bir yere değil de yıllardır görmediğiniz bir akrabanızın evine misafir olmuşsunuzdur.

Özbekistan benim için tam da böyle bir coğrafya.

Bir hafta boyunca Semerkant, Buhara, Urgenç, Hive ve Taşkent arasında dolaşırken yalnızca tarihî yapıları, medreseleri, camileri ve çarşıları görmedim. Türkistan'ın asırlardır taşıdığı hafızanın izini sürdüm.

Üstelik bu yolculuk, tarihin kitap sayfalarından çıkıp insanın karşısına bütün ihtişamıyla dikildiği bir yolculuktu.

Semerkant: Tarihin Maviye Büründüğü Şehir

Yolculuğun ilk durağı Semerkant.

Daha şehre adım attığınızda neden yüzyıllardır şairlerin, seyyahların ve tarihçilerin dilinden düşmediğini anlıyorsunuz.

Semerkant'ın en etkileyici tarafı yalnızca mimarisi değil. Şehrin kendine has bir vakarının olması.

Registan Meydanı'na vardığımda uzun süre üç büyük medreseyi seyrettim. Uluğ Bey, Şirdar ve Tillakâri medreseleri...

Mavi çinilerin, geometrik desenlerin ve görkemli taç kapıların karşısında insan ister istemez düşünüyor: Bundan asırlar önce böylesine büyük bir medeniyet nasıl inşa edildi?

Semerkant, Emir Timur'un başkentiydi. Timur'un türbesi Gûr-ı Emîr de bu şehrin en önemli duraklarından biri.

Ancak beni asıl etkileyen, şehrin yalnızca hükümdarlarla değil, ilim insanlarıyla da anılması oldu.

Uluğ Bey'in astronomi çalışmaları, Semerkant'ın bir dönem yalnızca siyasetin değil, bilimin de merkezi olduğunu hatırlatıyor.

Şâh-ı Zinde'de yan yana yükselen türbelerin çinilerine bakarken, bu topraklarda ölümün bile nasıl bir sanat anlayışıyla karşılandığını düşünüyorsunuz.

Semerkant'tan ayrılırken aklımda tek bir düşünce vardı: Medeniyet dediğimiz şey yalnızca fethedilen topraklarla değil, geride bırakılan eserlerle ölçülüyor.

Buhara: Maneviyatın ve İlmin Şehri

Semerkant'ın ihtişamından sonra Buhara'nın dinginliği karşılıyor insanı.

Burası başka türlü bir şehir.

Semerkant gözlerinize hitap ediyorsa Buhara biraz da kalbinize dokunuyor.

Dar sokakları, eski medreseleri, kerpiç yapıları ve tarihî çarşılarıyla geçmişin gündelik hayatın içinde yaşamaya devam ettiği bir yer.

Kalon Minaresi'nin karşısında durduğunuzda yüzyılların nasıl olup da bir yapının gövdesinde saklanabildiğini düşünüyorsunuz.

Buhara'nın benim için en kıymetli tarafı ise tasavvuf tarihindeki yeri.

Şah-ı Nakşibend Muhammed Bahâeddin Buhârî'nin yetiştiği bu topraklar, İslam düşünce ve irfan tarihinde önemli bir yere sahip.

Nakşibendî geleneğinin izlerini taşıyan bu şehirde, maneviyatın yalnızca kitaplarda anlatılan bir kavram olmadığını hissediyorsunuz.

Bir başka önemli isim de hadis ilminin büyük âlimlerinden İmam Buhârî. Her ne kadar kabri Semerkant yakınlarında bulunsa da Buhara, onun doğduğu şehir olarak İslam ilim tarihinde müstesna bir yere sahip.

Buhara sokaklarında dolaşırken aklıma sık sık şu soru geldi:

Biz bugün geçmişin bıraktığı mirası ne kadar tanıyoruz?

Çünkü bu coğrafya yalnızca Özbekistan'ın değil, Türk ve İslam medeniyetinin ortak hafızası.

Urgenç: Yolun Üzerindeki Hafıza

Buhara'dan sonra istikamet Urgenç.

Urgenç, çoğu gezgin için Hive'ye ulaşmadan önce geçilen bir durak. Ancak bu şehrin bulunduğu Harezm bölgesi, Türk ve İslam tarihi açısından son derece önemli.

Burada bir ayrıntıyı hatırlatmak gerekiyor: Günümüzdeki Urgenç ile tarihî Gürgenç, yani Köhne Urgenç, aynı şehir değil. Tarihî merkez bugün Türkmenistan sınırları içerisinde bulunuyor.

Harezm denildiğinde matematikten astronomiye, felsefeden coğrafyaya uzanan büyük bir ilim geleneği akla geliyor.

Cebir ilminin öncülerinden Hârizmî'nin adı bile bu coğrafyanın dünya bilim tarihindeki yerini anlatmaya yetiyor.

Urgenç'ten Hive'ye doğru ilerlerken, İpek Yolu'nun yalnızca ticaret mallarını değil, fikirleri, inançları ve kültürleri de taşıdığını düşünüyorsunuz.

Belki de bu yüzden Orta Asya'yı yalnızca bir seyahat güzergâhı olarak değerlendirmek mümkün değil.

Burası medeniyetlerin birbirine temas ettiği büyük bir kavşak.

Hive: Zamanın Durduğu Şehir

Özbekistan yolculuğunun en farklı duraklarından biri hiç şüphesiz Hive.

Şehrin tarihî merkezi İçan Kale'ye girdiğinizde modern dünyanın telaşını geride bırakıyorsunuz.

Surlar, dar sokaklar, minareler, medreseler...

Her şey insanı birkaç asır öncesine götürüyor.

Kalta Minor Minaresi'nin turkuaz çinileri, Hive'nin hafızalara kazınan görüntülerinden biri.

Cuma Camii ise bambaşka bir mimari anlayışın temsilcisi. Ahşap sütunların oluşturduğu atmosfer, alışık olduğumuz büyük kubbeli camilerden oldukça farklı.

Hive'de beni en çok etkileyen şey, tarihî dokunun bir bütün olarak korunmuş olması.

Çünkü bazı şehirlerde tarih, belirli yapıların içerisine sıkışıp kalıyor. Hive'de ise sokakların kendisi bir tarih anlatısına dönüşüyor.

Eski kapılardan geçerken, avlulara bakarken, taş ve kerpiç duvarların arasında yürürken aynı hissi taşıyorsunuz:

İnsan değişiyor, devletler değişiyor, sınırlar değişiyor ama şehirlerin hafızası kolay kolay silinmiyor.

Hive, bana geçmişi korumanın yalnızca eski binaları ayakta tutmak olmadığını bir kez daha hatırlattı. Asıl mesele, o yapıların temsil ettiği kültürü de yaşatabilmek.

Taşkent: Geçmişle Geleceğin Buluştuğu Başkent

Yolculuğun son durağı Taşkent.

Semerkant'ın ihtişamı, Buhara'nın maneviyatı ve Hive'nin tarihî atmosferinden sonra Taşkent daha modern bir yüzle karşılıyor insanı.

Geniş caddeleri, meydanları, parkları ve şehir hayatıyla Özbekistan'ın bugünkü dinamizmini görmek mümkün.

Ancak Taşkent'in modern görünümü sizi yanıltmasın. Bu şehir de güçlü bir tarihî mirasa sahip.

Hazreti İmam Külliyesi, şehrin dinî ve kültürel hafızasını yansıtan önemli merkezlerden biri.

Çorsu Pazarı ise Taşkent'in gündelik hayatını tanımak için görülmesi gereken yerlerden.

Baharatların kokusu, kurutulmuş meyveler, ekmek tezgâhları, satıcıların sesleri...

İşte bir ülkeyi tanımanın en güzel yollarından biri de o ülkenin pazarlarında dolaşmak.

Özbek mutfağı da bu yolculuğun unutulmaz parçalarından.

Özbek pilavı, tandırda pişirilen ekmekler, samsa ve çay sofraları...

Özellikle çayın yalnızca bir içecek değil, misafirperverliğin ve sohbetin önemli bir parçası olması insana hiç yabancı gelmiyor.

Taşkent'te geçirdiğim zaman boyunca Türkiye ile Özbekistan arasındaki yakınlığın yalnızca diplomatik ilişkilerden ibaret olmadığını bir kez daha anladım.

Ortak kelimelerimiz, geleneklerimiz, sofra kültürümüz ve tarihimiz, aramızdaki mesafeyi kısaltıyor.

Türkistan'dan Geriye Kalan

Bir haftalık Özbekistan yolculuğunun ardından insanın zihninde pek çok görüntü kalıyor.

Semerkant'ın mavi kubbeleri, Buhara'nın medreseleri, Urgenç'in hatırlattığı Harezm mirası, Hive'nin kerpiç sokakları ve Taşkent'in hareketli meydanları...

Fakat bütün bunların ötesinde başka bir şey var.

Aidiyet.

Anadolu'dan binlerce kilometre uzaklaştığınız hâlde kendinizi bütünüyle yabancı hissetmediğiniz bir coğrafyada bulunmak, insana tarihin ne kadar güçlü bir bağ olduğunu hatırlatıyor.

Biz Türkistan'ı çoğu zaman tarih kitaplarında okuduk. Büyük devletlerin, hükümdarların, âlimlerin ve mutasavvıfların isimleriyle tanıdık.

Oysa bu şehirleri anlamak için yalnızca tarih okumak yetmiyor.

Bir medresenin avlusunda durmak, bir çarşıdan geçmek, bir çay sofrasına oturmak gerekiyor.

Çünkü medeniyet dediğimiz şey, yalnızca geçmişte yaşanmış büyük olayların toplamı değil. Bugüne ulaşabilmiş bir hayat biçimi.

Özbekistan'dan geriye kalan en güçlü düşüncem de bu oldu:

Biz bu topraklara yalnızca turist olarak gitmiyoruz. Bir bakıma kendi tarihimizin izini sürmeye gidiyoruz.

Ve insan bazen hiç yaşamadığı bir coğrafyadan, kendisine ait bir şeyler bularak dönüyor.


Yazarın diğer yazıları
Zeynep Yavuz
Ölüm
Zeynep Yavuz
Anda kalmak