İnsanlar neden başkasının mutluluğuyla mutlu oluyor?

Empati, birinin sevincini ve mahcubiyetini paylaşmayı da kapsıyor. Yeni bir çalışmada hüzünlü hikâyeler yardım etme yönündeki en güçlü isteği tetikledi.

Bir arkadaş iyi bir haber aldığında mutlu olmak ya da biri yaşadığı mahcup edici anı anlattığında sanki oradaymış gibi yüzünü buruşturmak empatiyle ilişkilendiriliyor.

Araştırmacılar şimdiye kadar başka birinin acısının nasıl paylaşıldığını incelemeye daha fazla zaman ayırdı. Laboratuvar testlerinin çoğu hüzünlü hikâyelere odaklandı. Yeni çalışma ise mutlu ve mahcup edici hikâyeleri de değerlendirmeye kattı.

Yabancıların bu hikâyeleri anlattığı videoları izleyen katılımcılar, duyguları paylaştı ve gündelik hikâyeleri dinledikten sonrasına kıyasla yardım etmeye daha istekli olduklarını belirtti. Ancak en güçlü tepkiyi hüzünlü hikâyeler ortaya çıkardı.

Doktora araştırmacısı Eva Landmann ile araştırma yöntemleri ve sosyal biliş profesörü Anne Böckler-Raettig, çalışmayı Almanya'daki Würzburg Üniversitesi'nde yürüttü.

Empati üzüntüyle sınırlı değil

Psikologlar, başka birinin hissettiğini hissetmek ile ne düşündüğünü anlamaya çalışmak arasında ayrım yapıyor. İlk beceriye empati, ikincisine ise zihin kuramı adı veriliyor.

Yazarlar, günlük yaşamda sevinci paylaşmanın acıyı paylaşmak kadar, hatta ondan daha yaygın göründüğünü yazdı.

2021 tarihli bir çalışma, temsili bir grup Amerikalı yetişkini yedi gün boyunca izledi ve empati kurma fırsatlarının çoğunun olumlu duygular içerdiğini ortaya koydu.

Mahcubiyet ise daha karmaşık duygulara yol açabiliyor. Biri başına gelen aksiliği anlattığında, aynı anda hem gülmek hem de yüzü buruşturmak mümkün.

Daha önce yapılan beyin taramalarında, insanların sosyal kuralları çiğnemesiyle ilgili yazıları okumanın, acıya yönelik empatiyle bağlantılı bölgeleri de etkinleştirdiği bulunmuştu. Ancak yazarların bildiği kadarıyla mahcubiyeti paylaşmayı diğer duyguları paylaşmayla karşılaştıran yayımlanmış bir test yoktu.

Videolardaki hikâyeler farklı duyguları ölçtü

Böckler-Raettig, 2015'te EmpaToM adlı bir video testinin geliştirilmesine yardımcı oldu. Testte amatör oyuncular, olaylar kendi başlarından geçmiş gibi hikâyeler anlatıyor.

İlk testte iş veya hobilerle ilgili gündelik hikâyeler ile işini kaybetme ya da bir yakının hastalığıyla ilgili hüzünlü hikâyeler kullanılıyordu.

Ekip, eski arkadaşlarla yeniden buluşmak gibi mutlu hikâyeler ile cüzdan olmadan kasaya gitmek gibi mahcup edici hikâyeler ekledi.

Araştırmacılar ana testlerden önce planlarını kayda geçirdi ve iki ön test turu yaptı.

Ana testlere çevrim içi 115 yetişkin katıldı. Katılımcıların 60'ı mutlu hikâyelerin bulunduğu versiyonu, 55'i ise mahcup edici hikâyelerin bulunduğu versiyonu izledi.

Katılımcıların yaklaşık 10'da 6'sı kadındı. Videolar Almancaydı ve her kişi 12 ila 15 saniye uzunluğunda 48 klip izledi.

Duygular ve yardım etme isteği değerlendirildi

İzleyiciler her klipten sonra nasıl hissettiklerini, çok kötüden çok iyiye uzanan bir ölçekte değerlendirdi. Mahcubiyet versiyonunu izleyenler, ne kadar mahcup hissettiklerini de puanladı.

Ardından konuşmacının ne düşündüğü ya da hikâyedeki bir gerçekle ilgili çoktan seçmeli bir soruyu yanıtladılar. Düşünceyle ilgili sorular zihin kuramını ölçüyordu.

Son olarak izleyiciler, konuşmacı için iyi bir şey yapmak üzere ne kadar çaba göstereceklerini sıfırdan dokuza uzanan bir ölçekte değerlendirdi.

Katılımcılar gerçekte hiçbir şey vermediği için bu ölçüm eylemi değil, yardım etme isteğini gösteriyordu.

Yeni videolar, araştırmacıların beklediği duyguları ortaya çıkardı. İzleyiciler mutlu hikâyelerden sonra gündelik veya hüzünlü hikâyelerden sonrasına kıyasla kendilerini daha iyi hissetti. Mahcup edici hikâyelerden sonra ise diğer iki hikâye türüne göre daha fazla mahcubiyet hissetti.

Mahcup edici hikâyeler, insanların kendilerini gündelik hikâyelerdekinden biraz daha kötü, ancak hüzünlü hikâyelerdekinden daha iyi hissetmesine yol açtı. Yazarlar, hikâyelerde rekabet veya ciddi bir yanlış davranış yer almadığı için bunun izleyicilerin başkasının talihsizliğinden keyif almadığına işaret edebileceğini değerlendirdi.