Sağlık mı lezzet mi? Beyin, gözünüz görmeden yiyecek seçiyor

Bir markette atıştırmalık seçeneklerinin önünde durduğunuzda, düşünmeden pirinç krakerlerini geçip bir paket cips almak gibi anlık kararlar veriyorsunuz. Bu tür seçimler, aslında çok karmaşık bir sürecin sonucudur. Diyet kararları olarak adlandırılan bu seçimler, bir yiyeceğin lezzeti, sağlık değeri, fiyatı ve daha birçok özelliğini hızlı bir şekilde değerlendirmemiz sonucu ortaya çıkar. Ancak beynimizin yiyecek seçimleri yaparken tüm bu farklı bilgi parçalarını nasıl kullandığı uzun yıllar tam olarak anlaşılamamıştır. Yiyeceğin her bir yönüyle ilgili bilgi, beynimizin değerlendirmesi için ne zaman ve nasıl kullanılabilir hale gelir sorusu, araştırmacıları merak ettirmiştir.

Beyin aktivitesi çalışmasının bulguları

Appetite dergisinde yayınlanan yeni araştırma, bir yiyeceği gördükten sadece yüzlerce milisaniye sonra, birçok farklı özelliğin beyin aktivitesine nasıl yansıdığını göstermektedir. Bu son derece hızlı gerçekleşen süreç, bir kişi yiyeceği satın alıp almamaya veya yiyip yememeye bilinçli olarak karar verebilmesinden çok daha önce tamamlanmaktadır. Araştırmacılar, elektroensefalografi yöntemi kullanarak milisaniye hassasiyetiyle elektriksel beyin aktivitesini kaydettiler. İnsanlara atıştırmalıklar, etler, meyveler ve tatlılar gibi çeşitli yiyeceklerin görüntülerini gösterirken beyin aktivitelerini ölçtüler. Aynı zamanda katılımcılardan her yiyeceği sağlık, lezzet, kalori içeriği, aşinalık ve yiyeceği ne kadar yemek istedikleri gibi birçok farklı yönden değerlendirmelerini istediler.

Makine öğrenimi tekniklerini kullanarak beyin aktivitesi kalıplarını değerlendirme kalıplarıyla karşılaştıran araştırmacılar, değerlendirmelerde en büyük farklılıklara sahip yiyeceklerin aynı zamanda beyin aktivitesinde de en büyük farklılıklara sahip olduğunu tespit ettiler. Başka bir deyişle, yiyecek özellikleriyle ilgili bilgi gerçekten insanların beyin aktivitesine yansıyordu. Sağlık, kalori içeriği ve aşinalık gibi yiyeceklerin farklı yönleriyle ilgili bilgiler, yiyecek görüntüsü ekranda gösterildikten sadece 200 milisaniye sonra beyin aktivitesine yansıdı. Bu hızlı beyin tepkileri, insanlar gördükleri yiyeceğin farkında olmadan önce gerçekleşti.

Lezzet ve sağlık arasındaki hız farkı

Araştırmanın en ilginç bulgusu, yiyeceklerin sağlıklılığının beyin aktivitesinde lezzetten daha erken temsil edilmesidir. Lezzet ve yiyeceği yeme isteği gibi yiyeceklerin diğer yönleri, beyin aktivitesine biraz daha geç yansıdı. Bu bulgu, bazı önceki araştırmaların sonuçlarıyla çelişse de, makine öğrenimi tekniklerinin her bir özellikle ilişkili ince beyin aktivitesi kalıplarını tespit etmede daha hassas olmuş olabileceği düşünülmektedir. Çalışmalar ayrıca, bir yiyeceği ne kadar lezzetli bulduğumuzu, ne kadar sağlıklı olduğundan daha hızlı işleyebileceğimizi göstermişti. Bu tuhaflık, seçimlerimizi daha sağlıklı olanlar yerine daha iyi tad veren yiyeceklere doğru yönlendirebilir. Abur cuburlar, lezzetli ama sağlık açısından ideal olmayan yiyecekler, bu hız avantajı sayesinde tercih edilme olasılığı daha yüksektir.