Dünya Sağlık Örgütü'nden HIV ile mücadelede yeni dönem

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Dünya AIDS Günü kapsamında yaptığı açıklamada, HIV ile mücadelede yeni bir döneme girildiğini vurguladı. DSÖ, özellikle lenacapavir adlı yeni onaylanan ilacın HIV önleme stratejilerinde dönüştürücü bir rol oynayabileceğine dikkat çekerek, hükümetleri ve uluslararası ortakları bu ilaca hızlı erişimi sağlamak için harekete geçmeye davet etti. Son dönemde uluslararası finansman kaynaklarında yaşanan ciddi azalmaların HIV önleme, tedavi ve test hizmetlerinde aksaklıklara yol açtığını belirten DSÖ, bu durumun özellikle risk altındaki topluluklar üzerinde olumsuz etkiler yarattığını açıkladı.

Lenacapavir: HIV önlemede yeni bir umut

Lenacapavir, DSÖ tarafından HIV önlenmesinde kullanılmak üzere onaylanan ve yılda yalnızca iki kez enjekte edilerek etkili koruma sağlayan yenilikçi bir ilaç olarak öne çıkıyor. Bu ilaç, özellikle düzenli tedaviye uyum sağlamakta güçlük çeken ve sağlık hizmetlerine erişimde damgalama veya ayrımcılıkla karşılaşan bireyler için önemli bir çözüm sunuyor. DSÖ, Temmuz ayında yayımladığı yeni kılavuzlarla lenacapavir'in ön maruz kalma profilaksisi (PrEP) kapsamında ek bir seçenek olarak kullanılmasını önerdi. Bu gelişme, HIV'in yayılımını önlemede önemli bir adım olarak görülüyor. Lenacapavir'in, HIV riski taşıyan bireyler için erişilebilirliğinin artırılması, küresel HIV yanıtında yeni bir ivme yaratabilir. Özellikle finansman sıkıntılarının yaşandığı bir dönemde, bu tür yenilikçi ilaçlar, HIV ile mücadelede umut vadediyor.

Finansman kesintileri ve toplumsal etkiler

2024 yılı itibarıyla uluslararası finansmandaki ani ve keskin düşüşler, HIV önleme ve tedavi hizmetlerinde ciddi aksaklıklara neden oldu. Birçok ülkede, özellikle ön maruz kalma profilaksisi ve uyuşturucu kullanan bireyler için zarar azaltma programları ya azaltıldı ya da tamamen sonlandırıldı. DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, finansal kaynaklardaki bu daralmanın HIV önleme çalışmalarını durma noktasına getirdiğini belirtti. Ancak Dr. Ghebreyesus, lenacapavir gibi yenilikçi araçların, HIV epidemisinin seyrini değiştirme potansiyeline sahip olduğunun da altını çizdi. DSÖ, HIV riski altındaki herkesin bu tür yenilikçi tedavilere erişimini sağlamanın tüm hükümetler ve ortaklar için öncelikli bir hedef olması gerektiğini vurguluyor.

Risk altındaki gruplar ve istatistiklerle güncel tablo

HIV ile mücadelede en büyük zorluklardan biri, hastalıktan en çok etkilenen anahtar ve savunmasız grupların korunması. 2024 yılı verilerine göre, dünya genelinde 1,3 milyon yeni HIV enfeksiyonu tespit edildi ve bu enfeksiyonların neredeyse yarısı, seks işçileri, erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler, transgender kadınlar ve uyuşturucu kullanan bireyler gibi anahtar nüfuslar arasında gerçekleşti. Bu gruplar, HIV'e yakalanma açısından genel nüfusa göre çok daha yüksek risk altında bulunuyor. Seks işçileri ve transgender kadınlar için bu risk 17 kat, erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler için 18 kat, uyuşturucu kullananlar için ise 34 kat daha fazla. Damgalama, ayrımcılık ve yasal-sosyal engeller, bu grupların HIV bakım ve tedavisine erişimini daha da zorlaştırıyor. Dünya genelinde yaklaşık 40,8 milyon kişi HIV ile yaşarken, 2024 yılında 630 bin kişi HIV ile ilişkili nedenlerle hayatını kaybetti.