Amazon'da iğnesiz arılara yasal koruma! Dünya tarihinde bir ilk

Bilimsel bulgular ve karşılaşılan zorluklar

Yapılan kimyasal analizler, iğnesiz arıların ballarında pestisit kalıntılarının bulunduğunu ortaya koydu. Bu sonuç, arıların endüstriyel tarımdan uzak bölgelerde tutulmasına rağmen, çevresel kirliliğin ne kadar yaygın ve etkili olduğunu gösteriyor. Ayrıca, iğnesiz arılar hakkında yeterli farkındalık olmaması, araştırmalar için gerekli fonların sağlanmasını da güçleştiriyor. Espinoza ve ekibi, hem Peru'da hem de Uluslararası Doğa Koruma Birliği'nde (IUCN) bu böceklerin tanınması için yoğun bir savunuculuk faaliyeti yürüttü. Bu süreçte, resmi veri eksikliği nedeniyle fon bulmanın neredeyse imkânsız hale geldiği bir kısır döngü yaşandı. Ancak, 2023 yılında başlatılan haritalama projesiyle elde edilen bilimsel veriler, yasal düzenlemelerin hazırlanmasında belirleyici oldu.

Peru Amazonu Araştırma Enstitüsü'nden Dr. César Delgado, iğnesiz arıların Amazon ekosistemindeki birincil polinatörler olduğunu ve bu rollerinin yalnızca bitki üremesiyle sınırlı kalmadığını, aynı zamanda biyolojik çeşitlilik, orman koruma ve küresel gıda güvenliği açısından da kritik olduğunu ifade ediyor. Bilimsel bulgular, iğnesiz arıların korunmasının, tüm ekosistemin sürdürülebilirliği için vazgeçilmez olduğunu gözler önüne seriyor.

Afrikalaştırılmış arılar ve yeni tehditler

1950'li yıllarda Brezilya'da yapılan deneyler sonucu ortaya çıkan Afrikalaştırılmış bal arıları, Amazon'daki iğnesiz arılar için yeni bir tehdit oluşturuyor. Bu daha agresif arı türü, yerli iğnesiz arıların yaşam alanlarını işgal ederek, onların popülasyonlarını olumsuz etkiliyor. Espinoza ve ekibi, Güney Peru'nun Junin bölgesinde yaptıkları keşiflerde, yerli halkların Afrikalaştırılmış arılar nedeniyle iğnesiz arılarını kaybettiğine dair örneklerle karşılaştı. Özellikle Asháninka topluluğundan Elizabeth adlı bir kadının yaşadıkları, bu tehdidin ne kadar ciddi boyutlara ulaştığını gösteriyor. Elizabeth, arıcılık yaptığı bölgede, Afrikalaştırılmış arıların saldırganlığı nedeniyle iğnesiz arılarını koruyamaz hale geldiğini ve her ziyaretinde saldırıya uğradığını anlattı. Bu tür olaylar, yerli halkların hem geçim kaynaklarını hem de kültürel miraslarını tehdit ediyor.

Yasal düzenlemelerin kapsamı ve uluslararası etkileri

Peru'nun Satipo ve Nauta belediyelerinde kabul edilen yönetmelikler, iğnesiz arılara var olma, gelişme, sağlıklı popülasyonlar oluşturma, kirlilikten arınmış habitatlarda yaşama ve tehdit durumunda yasal olarak temsil edilme hakları tanıyor. Bu düzenlemeler, dünya genelinde böcekler için verilen ilk yasal haklar olma özelliği taşıyor ve uluslararası alanda büyük yankı uyandırdı. Earth Law Center'ın Latin Amerika direktörü Constanza Prieto, bu yönetmeliklerin doğayla olan ilişkimizde bir dönüm noktası olduğunu ve iğnesiz arıların ekosistemlerdeki temel rollerinin artık resmen tanındığını belirtiyor. Prieto'ya göre, bu yasal düzenlemeler, arıların hayatta kalması için habitat restorasyonu, pestisit ve herbisitlerin sıkı denetimi, iklim değişikliğine uyum ve bilimsel araştırmaların desteklenmesi gibi alanlarda yeni politikaların geliştirilmesini zorunlu kılacak.

Peru'daki bu gelişme, diğer ülkelerde de benzer adımların atılmasına ilham verdi. Avaaz tarafından başlatılan küresel bir dilekçe, Peru'nun bu yasayı ulusal düzeye taşıması için 386.000'den fazla imza topladı. Ayrıca, Bolivya, Hollanda ve ABD'deki çeşitli gruplar, kendi ülkelerindeki vahşi arıların hakları için benzer girişimlerde bulunmaya başladı. Bu süreç, arıların ve genel olarak böceklerin yasal olarak korunmasının küresel bir hareket haline gelmesine zemin hazırlıyor.

Geleceğe dair umutlar ve sonuç

Amazon'daki iğnesiz arıların yasal haklara kavuşması, yalnızca bu türlerin değil, tüm ekosistemin ve yerli toplulukların geleceği açısından umut verici bir adım olarak değerlendiriliyor. Asháninka lideri Ramos, iğnesiz arıların sağladığı gıda ve ilaçların, yerli halkların yaşamında merkezi bir rol oynadığını ve bu nedenle arıların korunmasının herkes için önemli olduğunu vurguluyor. Yeni yasal düzenlemeler, hem biyolojik çeşitliliğin hem de kültürel mirasın korunmasına katkı sağlıyor. Uzmanlar, bu örneğin dünya genelinde arıların ve diğer böceklerin haklarının tanınması için bir model oluşturabileceğini belirtiyor. Sonuç olarak, Amazon'da iğnesiz arılara verilen yasal haklar, doğa ve insan arasındaki ilişkinin yeniden tanımlanmasında önemli bir dönüm noktası olarak tarihe geçti.