Orta yaşta hareket etmek ilerleyen yaşlarda beyin sağlığını korumayla ilişkili bulundu

Mehmet Karaca - Ağustos 10, 2026 15:50 | Son Güncelleme Tarihi: Ağustos 10, 2026 17:22

Texas Üniversitesi San Antonio Sağlık Merkezi'nin yürüttüğü geniş çaplı araştırmada, orta yaşta düzenli fiziksel aktivite ve sağlıklı kardiyovasküler değerlerin, ilerleyen yaşlarda bilişsel gerilemeyi anlamlı biçimde yavaşlattığı ortaya kondu. Özellikle San Antonio'da yaşayan Hispanik topluluklar üzerinde yapılan analizler, kalp sağlığının beyin fonksiyonları üzerindeki etkisini gözler önüne serdi.

Texas Üniversitesi San Antonio Sağlık Merkezi'nin yeni çalışması, orta yaşta sürdürülen fiziksel aktivite ve kardiyovasküler sağlık düzeyinin, ilerleyen yıllarda zihinsel fonksiyonların korunmasında önemli rol oynadığını gösterdi. Araştırmacılar, San Antonio'da yaşayan 402 yetişkini uzun yıllar boyunca takip etti. Katılımcıların ortalama yaşı 57,9 olurken, yüzde 52'si Hispanik kökenliydi ve yüzde 58,5'ini kadınlar oluşturdu. 23 Temmuz'da Alzheimer & Dementia: Behavior & Socioeconomics of Aging dergisinde yayımlanan bulgulara göre, orta yaşta yapılan herhangi bir fiziksel aktivite, özellikle Hispanik topluluklarda bilişsel gerilemenin hızını yavaşlatıyor. Buna karşılık, Hispanik olmayan beyaz katılımcılarda ise açlık kan şekeri düzeyinin düşük tutulması, zihinsel performansta uzun vadeli avantaj sağlıyor.

Claudia Satizabal'dan kalp sağlığı ve beyin ilişkisine vurgu

Çalışmanın baş araştırmacılarından Claudia Satizabal, kardiyovasküler sağlığı iyileştirmenin, Alzheimer hastalığı ve diğer demans türlerinin toplum üzerindeki yükünü azaltabileceğine dikkat çekti. Satizabal, özellikle yüksek risk grubunda yer alan topluluklarda, yaşam tarzı değişikliklerinin beyin sağlığı açısından büyük önem taşıdığını vurguladı. Texas Üniversitesi Glenn Biggs Enstitüsü'nden bilim insanları, sağlıklı beslenme, sigara kullanımından uzak durma ve fiziksel aktivite gibi davranışsal faktörlerin, kalp sağlığı üzerinden bilişsel yaşlanma sürecini doğrudan etkilediğini belirtti. Bu çerçevede, Amerikan Kalp Derneği'nin Hayatın Basit 7 (LS7) kriterleriyle değerlendirilen kardiyovasküler sağlık puanı, araştırmada temel gösterge olarak kullanıldı. Daha önceki araştırmaların da gösterdiği gibi, yüksek LS7 puanına sahip bireylerde demans riski belirgin şekilde azalıyor. Ancak mevcut çalışma, bu ilişkinin etnik gruplara göre farklılık gösterebileceğini ortaya koydu.

San Antonio'da Hispanik topluluklar daha fazla risk altında

Amerika Birleşik Devletleri'nde 6,7 milyon kişinin Alzheimer hastalığıyla mücadele ettiği biliniyor. Özellikle Hispanik topluluklar, bu hastalığın orantısız yükünü taşıyor. San Antonio'da yapılan araştırmada, 65 yaş ve üzerindeki Hispanik yetişkinlerin yüzde 14'ünde Alzheimer hastalığı saptanırken, aynı yaş grubundaki Hispanik olmayan beyazlarda bu oran yüzde 10'da kaldı. Meksika kökenli Amerikalılar arasında diyabet, obezite ve dislipidemi gibi kardiyovasküler risk faktörlerinin de yaygın olduğu görüldü. Her biri, bilişsel gerileme ve demans riskini artırıyor. Buna rağmen, Hispanik topluluklar Alzheimer araştırmalarında genellikle yeterince temsil edilmiyor. Bu eksiklik, bilim insanlarının riskin gelişimini tam olarak anlamasını ve etkili önleyici stratejiler geliştirmesini engelliyor.

Uzun vadeli veriler, risk faktörlerini netleştiriyor

Texas Üniversitesi araştırmacıları, San Antonio Kalp Çalışması (SAHS) ve San Antonio Yaşlanma Uzunlamasına Çalışması (SALSA) verilerini birleştirerek, orta yaştaki kardiyovasküler sağlığın ilerleyen yaşlarda bilişsel performans üzerindeki etkisini inceledi. SAHS, 1979'dan 2000'li yıllara kadar 5 binden fazla kişiyi takip ederek, tip 2 diyabet ve kalp hastalığının nedenlerini araştırdı. SALSA ise, bu katılımcıların yaşlanma sürecindeki sağlık değişimlerini izledi. Araştırmacılar, 11 soruluk Mini-Mental Durum Değerlendirmesi ile katılımcıların bellek, dikkat ve düşünme becerilerini dört kez ölçtü. Elde edilen veriler, yaş, cinsiyet, eğitim ve gelir gibi demografik değişkenlerle birlikte analiz edildi. Ayrıca, çalışmadan erken ayrılan katılımcıların sonuçları etkileme olasılığı da istatistiksel olarak kontrol edildi.

Fiziksel aktivite ve glukoz kontrolü bilişsel gerilemeyi yavaşlatıyor

Analizler, herhangi bir düzeyde fiziksel aktivitenin, özellikle Meksika kökenli Amerikalılar arasında daha yavaş bilişsel gerileme ile ilişkili olduğunu ortaya koydu. Araştırmada, yalnızca hareketsiz bir yaşam tarzından kaçınmanın dahi ilerleyen yaşlarda zihinsel fonksiyonları koruyabildiği vurgulandı. Hispanik olmayan beyaz katılımcılar arasında ise açlık glukoz düzeyinin 126 mg/dL veya altında tutulması, bilişsel gerileme riskini azaltıyor. Açlık glukozu, sekiz ila on iki saatlik açlık sonrası kan şekerinin ölçülmesiyle belirleniyor ve bu değer, beyin sağlığı açısından kritik kabul ediliyor. Çalışmanın ilk yazarı Janette Vazquez, elde ettikleri bulguların, orta yaşta fiziksel aktiviteye başlamanın ve kan şekeri kontrolünün, yaşlılıkta bilişsel performans üzerinde anlamlı etki yarattığını söyledi. Vazquez, etnik kökenler arasında belirlenen bu farklılıkların, daha büyük örneklemlerle desteklenmesi gerektiğini de ekledi.

Alınacak önlemlerle Alzheimer riski azaltılabilir

Uzmanlar, kardiyovasküler sağlığın yaşam boyu izlenmesinin, bilişsel gerileme riskini azaltmada etkili bir strateji olabileceğini ifade ediyor. LS7 puanının yükseltilmesi, yani sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, sigaradan uzak durma, kan basıncı ve glukoz seviyesinin kontrolü, hem kalp hem de beyin sağlığını destekliyor. Özellikle Hispanik topluluklarda, bu tür önlemlerle Alzheimer ve benzeri demans türlerinin yaygınlığının önemli ölçüde azaltılabileceği belirtiliyor. Araştırmacılar, toplumun farklı kesimlerinde risk faktörlerinin izlenmesi ve önleyici sağlık politikalarının geliştirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor. Texas Üniversitesi San Antonio Sağlık Merkezi ve Glenn Biggs Enstitüsü, bu alanda yürüttükleri uzun vadeli çalışmalarla, hem bireylerin hem de toplumun genel sağlığını korumayı hedefliyor. Sonuç olarak, orta yaşta atılan adımların, ilerleyen yıllarda zihinsel fonksiyonlar üzerinde belirleyici olduğu bir kez daha kanıtlanmış oldu.

Sonuç olarak, Texas Üniversitesi'nin San Antonio'da yürüttüğü bu kapsamlı araştırma, orta yaşta sürdürülen fiziksel aktivite ve sağlıklı kardiyovasküler değerlerin, yaşlılıkta bilişsel gerilemeyi yavaşlatmada kilit rol oynadığını ortaya koydu. Özellikle Hispanik topluluklarda riskin yüksek olması, önleyici sağlık politikalarının ve farkındalık çalışmalarının önemini bir kez daha gündeme taşıyor. Uzmanlar, toplumun her kesimini erken yaşlarda sağlıklı yaşam alışkanlıkları kazanmaya davet ediyor.

Kapat