Uzmanlar uyarıyor! D vitamini fazlalığına dikkat!

D vitamini takviyesi kullanımı giderek yaygınlaşırken, aşırı alımın yol açabileceği sağlık sorunları da dikkat çekiyor. D vitamini, kemik sağlığının korunmasında ve bağışıklık sisteminin desteklenmesinde önemli rol oynasa da, fazla miktarda alınması halinde vücutta çeşitli olumsuz etkiler ortaya çıkabiliyor. Özellikle bilinçsizce ve uzun süreli takviye kullanımı, D vitamini toksisitesi adı verilen ve ciddi sağlık problemlerine yol açabilen bir duruma neden olabiliyor. Uzmanlar, D vitamini fazlalığının başta bulantı, iştah kaybı, kafa karışıklığı ve depresyon gibi belirtilerle kendini gösterebileceğini, bu nedenle takviye kullanımında mutlaka doktor kontrolünün şart olduğunu vurguluyor.

D vitamini toksisitesinin belirlenmesi ve kan düzeylerinin önemi

D vitaminin vücutta aşırı birikimi, kan testleriyle tespit edilebiliyor. Normalde serumda D vitamini düzeylerinin 30 ile 60 ng/mL arasında olması yeterli kabul edilirken, 100 ng/mL'nin üzerindeki değerler yüksek, 150 ng/mL'nin üzerindeki seviyeler ise toksik olarak değerlendiriliyor. Türkiye'de de son yıllarda artan takviye kullanımıyla birlikte, sağlık kuruluşlarına D vitamini fazlalığı şikayetiyle başvuranların sayısında artış gözleniyor. Uzmanlar, güneş ışığıyla alınan D vitamininin toksisiteye yol açmadığını, ancak yüksek dozda ve uzun süreli takviye kullanımının ciddi riskler taşıdığını belirtiyor. Özellikle reçetesiz ve kontrolsüz şekilde alınan D vitamini preparatları, yanlış doz uygulamaları ve sağlık profesyoneli gözetimi olmadan yapılan takviyeler, toksisite vakalarının temel nedenleri arasında yer alıyor. Bu nedenle, kan düzeylerinin düzenli olarak izlenmesi ve takviye ihtiyacının mutlaka hekim tarafından belirlenmesi gerekiyor.

Yüksek kalsiyum seviyeleri ve vücutta yol açtığı sorunlar

D vitamininin en önemli işlevlerinden biri, bağırsaklardan kalsiyum emilimini artırmak. Ancak aşırı D vitamini alımı, kanda ve idrarda kalsiyum seviyelerinin yükselmesine (hiperkalsemi ve hiperkalsiüri) yol açabiliyor. Normalde kan kalsiyum düzeyleri 8,4 ile 10,2 mg/dL arasında olmalı. 10,5 mg/dL'nin üzerindeki değerler hiperkalsemi olarak tanımlanıyor ve bu durum, hayatı tehdit edebilecek ciddi komplikasyonlara neden olabiliyor. Hiperkalseminin başlıca belirtileri arasında bulantı, kusma, kas zayıflığı, nöropsikiyatrik bozukluklar, vücut ağrıları, iştah kaybı, dehidrasyon, sık idrara çıkma, aşırı susama ve böbrek taşı oluşumu yer alıyor. Araştırmalar, bu tür komplikasyonların genellikle günde 10.000 IU'dan fazla D vitamini alımıyla ortaya çıktığını gösteriyor. Türkiye'de de bazı hastalarda, özellikle yüksek doz takviye kullananlarda bu tür belirtilerle karşılaşıldığı bildiriliyor. Bu nedenle, D vitamini takviyesi kullananların kalsiyum düzeylerini de düzenli olarak kontrol ettirmeleri büyük önem taşıyor.

Gastrointestinal ve zihinsel belirtiler: Dikkat edilmesi gereken işaretler

Aşırı D vitamini alımı, sindirim sistemi üzerinde de olumsuz etkilere yol açabiliyor. Hiperkalsemiye bağlı olarak bulantı, kusma, iştah kaybı ve kabızlık gibi şikayetler sıkça görülüyor. Bu belirtiler, genellikle D vitamini toksisitesinin ilk işaretleri arasında yer alıyor ve çoğu zaman takviye kullanımının kesilmesiyle birlikte gerileyebiliyor. Ancak, bazı durumlarda daha ciddi nöropsikiyatrik bulgular da ortaya çıkabiliyor. Kafa karışıklığı, ilgisizlik, depresyon, sinirlilik, halüsinasyonlar, psikoz ve ileri vakalarda stupor gibi zihinsel durum değişiklikleri, D vitamini fazlalığının sinir sistemi üzerindeki etkilerini gösteriyor. Özellikle yaşlı bireylerde, bu tür belirtiler daha belirgin olabiliyor ve hastaneye yatış gerektirecek kadar ağır seyredebilir. Uzmanlar, bu tür şikayetlerin görülmesi halinde derhal tıbbi yardım alınması gerektiğini vurguluyor.

Böbrek komplikasyonları ve uzun vadeli sağlık riskleri

D vitamini fazlalığı, böbrek sağlığını da olumsuz etkileyebiliyor. Aşırı D vitamini ve buna bağlı gelişen hiperkalsemi, böbrek fonksiyonlarında azalma, böbrek hasarı, böbrek yetmezliği ve böbrek taşı oluşumu gibi ciddi komplikasyonlara yol açabiliyor. Özellikle böbrek hastalığı olan bireylerde, D vitamini takviyelerinin kontrolsüz kullanımı hayati riskler taşıyor. Türkiye'de bildirilen bazı vakalarda, uzun süre yüksek doz D vitamini alan hastalarda akut böbrek hasarı ve kalıcı böbrek yetmezliği geliştiği görülüyor. Örneğin, bir yıl boyunca haftada 50.000 IU D vitamini enjeksiyonu yapılan bir hastada, akut böbrek hasarı ve diğer komplikasyonlar ortaya çıkmış, hızlı tıbbi müdahale ile böbrek fonksiyonları kısmen korunabilmiş. Başka bir vakada ise, yaklaşık 2,5 yıl boyunca günlük 8.000-12.000 IU D vitamini D damlası kullanan bir hastada, tedaviye rağmen kronik böbrek hastalığı gelişmiş. Bu örnekler, D vitamini takviyelerinin mutlaka doktor gözetiminde ve düzenli kontrollerle kullanılması gerektiğini gösteriyor.