TikTok ve Reels izleyenler dikkat! Bir video daha derken saatler geçiyor

302 yetişkinle yapılan bir ankette, DEHB'si olan kişilerin kısa video uygulamalarını kullanırken zamanın nasıl geçtiğini daha sık fark etmediği, uygulamayı kapattıktan sonra ise daha fazla pişmanlık ve suçluluk hissettiği ortaya çıktı.

TikTok, Instagram Reels ve YouTube Shorts gibi platformlarda bir video kaydırılarak geçildiğinde, izleme geçmişine göre seçilen yeni video hemen oynatılıyor. Araştırmaya katılan DEHB'li kişiler, önerilerin uygulamayı açma amaçlarıyla DEHB'si olmayan katılımcıların değerlendirmeleri kadar örtüştüğünü söyledi.

İki grup arasındaki fark, önerilerin isabetinden çok akıştan kopma deneyiminde görüldü. DEHB'si olan katılımcılar durmakta daha fazla zorlandıklarını, zamanın geçişini daha az fark ettiklerini ve uygulamayı kapattıktan sonra daha sık pişmanlık duyduklarını bildirdi.

Araştırmacılar, sorunun kötü önerilerden kaynaklanmadığını, kısa video akışının durmak için yerleşik bir noktaya sahip olmamasından kaynaklandığını yazdı.

Avusturya'daki Graz University of Technology'den (TU Graz) Elisabeth Lex ve meslektaşlarının yürüttüğü çalışma, ekim ayının sonlarında Portekiz'de düzenlenen bilişim erişilebilirliği konferansı ASSETS 2026 öncesinde ön baskı olarak yayımlandı.

Beş dakikadan kısa süren anket

Daha önceki çalışmalar yoğun sosyal medya kullanımı ve kısa video alışkanlıklarını dikkat sorunlarıyla ilişkilendirmişti. Ancak bu akışların DEHB'si olan kişileri nasıl etkilediğine dair sayısal veriler sınırlıydı.

Ekip, araştırmalara katılan kişilere ödeme yapan Prolific adlı internet sitesi üzerinden 302 yetişkine ulaştı. Katılımcıların 65'i resmî DEHB tanısı aldığını, 85'i ise kendisini DEHB'si olan biri olarak tanımladığını bildirdi. Böylece araştırmacılar iki grubun yanıtlarını karşılaştırabildi.

DEHB grubunu bu iki kategoriye ayırmak, resmî tanının yanıtları değiştirip değiştirmediğini incelemeye de olanak sağladı. Katılımcılar genç yetişkinlerden 70'li yaşlarındaki kişilere kadar uzanıyordu.

YouTube Shorts, Instagram Reels ve TikTok arasında en popüler uygulama oldu. Katılımcılar, kısa video izleme alışkanlıklarıyla ilgili 15 ifadeyi 1'den 7'ye kadar puanladı. Anketin tamamlanması tipik bir katılımcı için beş dakikadan kısa sürdü.

DEHB'si olanlar durmakta daha fazla zorlandı

DEHB'si olan katılımcılar, amaçladıklarından daha uzun süre izledikleri ve başladıktan sonra durmakta zorlandıkları yönündeki ifadelere daha güçlü biçimde katıldı.

Akıştan kopmanın zorluğu sorulduğunda, DEHB'si olan tipik bir katılımcı 7 puanlık ölçekte 5 puan verdi. DEHB'si olmayan tipik katılımcının yanıtı ise 3 puan oldu.

DEHB'si olan kişiler, izlerken zamanın nasıl geçtiğini fark etmediklerini söylemeye de daha yatkındı. Araştırmacılar bunu, kaç dakikanın geçtiğine dair duyunun kaybedilmesi anlamındaki "zaman körlüğü" olarak tanımladı.

Lex'in ekibi bu örüntüyü "etkileşim tuzağı" olarak adlandırdı. Lex, " 'Etkileşim tuzağı' ile kastettiğimiz durum şu: (Video) önerileri bir yandan son derece ilgili olarak algılanırken, diğer yandan insanlar kendilerini ekrandan ayırmakta ve kendi davranışlarını bilinçli biçimde kontrol etmekte çok zorlanıyor" dedi.

DEHB daha fazla pişmanlıkla bağlantılı

Farklılıklar, katılımcılar uygulamayı kapattıktan sonra da sürdü. DEHB'si olan kişiler harcadıkları zamandan daha sık pişman olduklarını, bu sürenin değerli olmadığını düşündüklerini ve yapmayı planladıkları işleri ertelediklerini söyledi.

Bu katılımcılar, uzun bir izleme seansından sonra ruh hallerinin öncesine göre daha düşük olduğunu ve daha fazla suçluluk hissettiklerini de bildirdi.

En büyük fark, akıştan kopmakta yaşanan zorlukla ilgili hayal kırıklığında görüldü. Buna rağmen farklılıklar mütevazı düzeyde kaldı ve standart istatistiksel ölçütlere göre küçük ila orta büyüklükte değerlendirildi.

Ekip, doktor tarafından DEHB tanısı konulan kişilerle kendisini DEHB'si olan biri olarak tanımlayan kişiler arasında istatistiksel açıdan güvenilir bir fark bulmadı.