Neptün'ün ötesinde yeni bir cüce gezegen adayı keşfedildi

Vera Rubin Gözlemevi, Neptün'ün ötesindeki uzak ve soğuk bölgelerde Güneş'in etrafında dolanan 2026 ED138 adlı buzlu bir gök cismi tespit etti. Bilim insanları, cismin yeni bir cüce gezegen olabileceğini belirtiyor.

2026 ED138'in genişliğinin 600 ila 1.500 kilometre arasında olduğu tahmin ediliyor. Bu boyut, cismin kendi kütleçekimiyle küre biçimini alabilecek kadar büyük olabileceğine işaret ediyor. Küresel biçim, cüce gezegenleri asteroitlerden ve diğer küçük gök cisimlerinden ayıran temel özelliklerden biri.

Cismin cüce gezegen olduğu doğrulanırsa Güneş sistemi açısından önemli bir keşif gerçekleşecek. Astronomlar bugüne kadar yalnızca Pluto, Ceres, Eris, Haumea ve Makemake'yi cüce gezegen olarak doğruladı.

2026 ED138'i arama kodu ortaya çıkardı

2026 ED138, Center for Astrophysics | Harvard & Smithsonian'da çalışan Matthew Holman tarafından keşfedildi. Holman, 13 Ekim'de CfA'daki meslektaşı Kevin Napier ile geliştirdiği arama kodunu daha önce toplanan Rubin verileri üzerinde çalıştırdı.

Arama, Neptün'ün yörüngesinin ötesinde gizemli bir cismi ortaya çıkardı. Güneş'ten çok uzakta bulunmasına rağmen cismin nispeten parlak olması, ortalama Neptün ötesi cisimlerden daha büyük olabileceğini düşündürdü.

Holman, 2026 ED138'in keşfinin duyurulduğu 27 Ekim'de yaptığı açıklamada, "İlk tepkim heyecanlı bir şaşkınlık oldu. Bunun gibi cisimler çok nadir, bu nedenle hemen ya benim ya da kodun bir hata yapıp yapmadığını kontrol etmeye başladım" dedi.

Bu kontroller, Rubin kataloğunun kapsamlı biçimde taranmasını içerdi. Rubin yeni bir teleskop olmasına rağmen gözlemevinin kataloğu çok sayıda gözlem barındırıyor.

Rubin güney gökyüzünü tekrar tekrar görüntülüyor

Vera Rubin Gözlemevi, Şili'nin kuzeyindeki 2.682 metre yüksekliğindeki Cerro Pachón Dağı'nın zirvesinde yer alıyor. Gözlemevinde 8,4 metre genişliğinde bir ana ayna bulunuyor.

Teleskop ilk ışığını Nisan 2025'te aldı. Gözlemevi, 10 yıl sürecek Legacy Survey of Space and Time (LSST) projesine bu yılın haziran ayında başladı.

LSST kapsamında Rubin, astronomi için şimdiye kadar üretilen en büyük dijital kamera olan 3,2 gigapiksel çözünürlüklü kamerayı kullanıyor. Teleskop güney gökyüzünün tamamını birkaç günde bir görüntüleyerek evreni yüksek çözünürlükte izleyen zaman atlamalı bir kayıt oluşturuyor.

Astronomlar, bu gözlemlerin karanlık enerji ve karanlık maddeye ilişkin çalışmalara katkı sağlayacağını düşünüyor. Bu iki gizemli unsur, birlikte evrenin kütle-enerji bütçesinin büyük bölümünü oluşturuyor. Rubin'in gözlemleri aynı zamanda Güneş sistemi envanteri işlevi görecek ve bilim insanlarının kozmik çevreyi daha ayrıntılı biçimde haritalamasına yardımcı olacak.