NASA ve Avrupa Uzay Ajansı'ndan Samanyolu'nun merkezinde gizemli X-ışını keşfi

Samanyolu Galaksisi'nin merkezine yakın bir konumda, NASA'nın Chandra X-ışını Gözlemevi ve Avrupa Uzay Ajansı'nın XMM-Newton teleskopları, alışılmışın dışında bir X-ışını kütlesi tespit etti. Sagittarius C adı verilen yıldız oluşum bölgesinde ortaya çıkan bu olağanüstü X-ışını kaynağı, Dünya'dan yaklaşık 26.000 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Bilim insanları, bu X-ışını kütlesinin yaklaşık 1.700 yıl önce, yani milattan sonra 300 yılı civarında patlayan bir süpernovanın kalıntısı olabileceğine dikkat çekiyor. Bulgular, Kaliforniya Üniversitesi'nden Zhenlin Zhu ve Mark Morris, İtalya Ulusal Astrofizik Enstitüsü'nden Gabriele Ponti ile Nanjing Üniversitesi'nden Ping Zhou'nun ortak çalışmasıyla The Astrophysical Journal'da yayımlandı. Araştırma, on yıldan uzun süredir arşivde bulunan verilerin yeniden analiz edilmesiyle ortaya çıkan bu X-ışını kütlesinin, galaksimizin en kalabalık ve dinamik bölgelerinden birinde gerçekleşen nadir bir astrofiziksel olaya işaret edebileceğini gösteriyor.

NASA ve ESA ekiplerinden dikkat çeken X-ışını analizi

NASA ve Avrupa Uzay Ajansı'nın bilim insanları, Sagittarius C bölgesindeki X-ışını kütlesini ilk kez Chandra'nın 2001-2014 yılları arasında gerçekleştirdiği beş ayrı gözlemde toplam 57 saatlik veriyle fark etti. XMM-Newton teleskopundan elde edilen ek verilerle desteklenen analizler, bu X-ışını kaynağının dev genç yıldız kümelerinden on kat daha parlak olduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar, bu sıra dışı parlaklığın, sıradan bir yıldız kümesinin yayabileceği X-ışını miktarıyla açıklanamayacağını belirtti. Elde edilen veriler, X-ışını kütlesinin, büyük bir yıldızın patlaması sonucu oluşan süpernova kalıntısı olabileceği ihtimalini güçlendiriyor. Ancak ekip, kesin bir sonuca ulaşmak için daha fazla kimyasal iz ve element arayışının sürdüğünü vurguladı. Özellikle demir, oksijen ve silikon gibi elementlerin artışını gösteren bir imza henüz bulunamadı. Bilim insanları, bu elementlerin tespit edilememesinin, kalıntının çevredeki gazla karışması nedeniyle olabileceğini düşünüyor.

Sagittarius C'deki X-ışını kütlesi süpernova kalıntısı mı?

Sagittarius C'deki X-ışını kütlesinin kökenine dair en güçlü hipotez, yaklaşık 1.700 yıl önce patlayan bir yıldızdan arta kalan süpernova kalıntısı olması. Araştırmacıların hesaplamalarına göre, bu kalıntı şu anda saatte yaklaşık iki milyon mil, yani 3,2 milyon kilometre hızla genişliyor. Bu hız ve parlaklık, kaynağın sıradan bir yıldız kümesinden çok daha farklı bir doğaya sahip olduğunu gösteriyor. Bilim insanları, X-ışını kütlesinin Samanyolu'nun merkezindeki süper kütleli kara delik Sagittarius A*'ya en yakın süpernova kalıntılarından biri olabileceğini belirtiyor. Bu bölge, yoğun yıldız oluşumu, güçlü manyetik alanlar ve hızlı hareket eden gaz bulutlarıyla biliniyor. Böylesine karmaşık ve yoğun bir ortamda, bir süpernova kalıntısı tespit etmek oldukça zor. Ancak bu tür bir keşif, galaksinin en kalabalık bölgesinde yıldızların yaşam döngüsü hakkında değerli bilgiler sunabilir. Ayrıca, daha önce NASA'nın SOFIA misyonu ile yapılan gözlemler de Sagittarius C çevresinde genişleyen bir gaz kabuğu tespit etmişti. Bu da, X-ışını kütlesinin geçmişte patlayan bir yıldızdan kaynaklanıyor olabileceği ihtimalini destekliyor.