Geçmişte yaşadığımız en kavurucu yazlar meğer daha başlangıçmış!
İklim modeli projeksiyonları, emisyonlar keskin biçimde azalsa bile gelecekteki sıcak hava dalgalarının daha uzun sürebileceğini, daha geniş alanlara yayılabileceğini ve yakın dönem rekorlarını aşabileceğini gösterdi.
Gelecekteki sıcak hava dalgaları, bugün yaşanan rekor sıcaklıkları ılıman gösterebilir. İklim modeli projeksiyonları, emisyonlarda ciddi kesintiler yapılsa bile bu olayların daha uzun sürebileceğini, daha geniş alanlara yayılabileceğini ve daha yüksek sıcaklıklara ulaşabileceğini ortaya koydu.
İnsanlar aşırı sıcaklara hazırlanırken genellikle bugüne kadar yaşadıkları en sıcak yazları ölçüt alıyor. Ancak dokuz bölge için yapılan projeksiyonlarda, bu yüzyıldaki sıcak hava dalgalarının çoğu yakın dönemde rekor kıran olaylardan daha uzun sürdü, daha geniş alanları etkiledi ve daha yüksek sıcaklıklara ulaştı.
Freie Universität Berlin Fizik Bölümü araştırmacısı Philipp Aglas-Leitner'ın yürüttüğü çalışmada, Australian National University'den Sarah Perkins-Kirkpatrick ile Almanya, İsviçre ve Yeni Zelanda'dan bilim insanları yer aldı. Sonuçlar belirli bir yazı öngörmekten çok olası koşulları gösteriyor ve doğrudan sıcaklığa odaklanıyor; can veya para kaybını değerlendirmiyor.
Aglas-Leitner, "Yakın zamanda gözlemlenen olaylar, özellikle yirmi birinci yüzyılın sonlarına doğru, önemli ölçüde geride kalıyor" dedi.
Her sıcak hava dalgası ayrı ayrı ölçüldü
Araştırmacılar işe, 2010 ile 2023 arasında rekor kıran veya ciddi zarara yol açan 22 sıcak hava dalgasını inceleyerek başladı. Her bölge için bir olay seçildi. Bunlar arasında Avrupa'daki 2018 yazı ile ABD ve Kanada'nın Pasifik Kuzeybatısı'nda 2021'de yaşanan sıcak hava dalgası da vardı.
Ekip, her bölge ve yılın her günü için 1961-1990 döneminde yalnızca en sıcak günlerin yüzde 10'unun aştığı sıcaklığı belirledi. Sıcak hava dalgası, bölgenin günlük ortalama en yüksek sıcaklığının bu eşiğin üzerinde kaldığı en az üç ardışık gün olarak tanımlandı.
Araştırmacılar her olayın süresini, kapsadığı alanı ve sıcaklıkların normalin ne kadar üzerine çıktığını izledi. Ayrıca eşik değerin üzerindeki ek sıcaklığı topladı.
Geçmişteki sıcak hava dalgalarını değerlendirmek için iki sıcaklık veri seti kullanıldı. Bunlardan biri Berkeley Earth tarafından hava istasyonlarının ölçümlerinden oluşturuldu. ERA5 ise gözlemleri bir hava durumu modeliyle birleştiriyor.
Gelecek projeksiyonlarında, yüksek emisyonlardan emisyonlarda keskin düşüşlere kadar farklı senaryolarla çalıştırılan iki nesil iklim modelinin simülasyonlarından yararlanıldı. Ekip, modellerin her bölgedeki en sıcak günleri ne kadar iyi yansıttığını kontrol ederek en zayıf dörtte birlik bölümü analizden çıkardı.
Sıcak hava dalgaları aylarca sürebilir
Avrupa'nın 2018 sıcak hava dalgası, 10 Temmuz'dan 12 Ağustos'a kadar 34 gün sürdü. Emisyonların yüksek kaldığı senaryolarda modeller, gelecekteki Avrupa sıcak hava dalgalarının yaklaşık beşte birinin daha uzun süreceğini gösteriyor. Hindistan ve Pakistan'da da aynı eğilim görülüyor.
Çalışmada her bölgenin yalnızca en sıcak altı ayı incelendiği için hiçbir sıcak hava dalgası altı aydan uzun süremedi. Buna rağmen emisyonlarda keskin düşüşler yapılsa bile dokuz bölgenin beşinde öngörülen bazı olaylar bu sınıra ulaştı veya sınıra yaklaştı.
Bu bölgeler Avrupa, kuzeydoğu Sibirya, Kuzey Afrika ve Orta Doğu, Pasifik Kuzeybatısı ve Güney Amerika oldu. Yüksek emisyonlar altında bu bölgelerdeki bazı sıcak hava dalgalarının altı aylık inceleme döneminin tamamı boyunca sürmesi öngörüldü.
Ek sıcaklık birikimi katlanabilir
Haftalar boyunca biraz daha yüksek seyreden bir sıcak hava dalgası, birkaç gün süren çok daha sıcak bir olaydan daha fazla ek sıcaklık biriktirebilir. Araştırmacılar bunu, her günün en yüksek sıcaklığının sıcak hava dalgası eşiğini kaç derece aştığını toplayarak hesapladı.
Yakın dönemdeki dokuz sıcak hava dalgasının yedisinde olağandışı miktarda ek sıcaklık birikti. Emisyonlar keskin biçimde azalsa bile modeller, bu bölgelerin çoğunda gelecekteki bir sıcak hava dalgasının iki katından fazla birikim yapma ihtimalini yaklaşık onda bir ile beşte bir arasında gösterdi. Avustralya ve Çin bu eğilimin istisnalarıydı.
Yüksek emisyonlar altında ise bölgelerin çoğu, eşik üzerindeki ek sıcaklığın beş katından fazlasını biriktiren bir sıcak hava dalgasıyla karşılaşma açısından benzer olasılıklarla karşı karşıya kaldı.
Mevcut taahhütler sınırlı koruma sağlıyor
Ekip, sonuçları gezegenin 1800'lü yılların sonlarından bu yana ne kadar ısındığına göre de sınıflandırdı. Bu yöntem, farklı iklim hedeflerinin olası sonuçlarını karşılaştırmayı sağladı.
Avrupa'nın rekor kıran yazındaki en yoğun gün ele alındığında, küresel ısınmanın olmadığı bir dünyada gelecekteki bir sıcak hava dalgasının bu günü aşma ihtimali yüzde 0,3'ten düşük kaldı. Paris Anlaşması'ndaki üst sınır olan 3,6°F (2°C) ısınmada ise öngörülen Avrupa sıcak hava dalgalarının neredeyse beşte biri bu günü aştı.
Birleşmiş Milletler'in 2024 Emisyon Açığı Raporu'na göre ülkelerin mevcut iklim taahhütleri yaklaşık 4,7°F ila 5°F (2,6°C ila 2,8°C) ısınmaya yol açacak. Bu seviyeye yakın bir ısınmada, öngörülen Avrupa sıcak hava dalgalarının yüzde 27 ila yüzde 37'si 2018'deki zirveyi aştı.
Isınma 6,3°F ila 8,1°F (3,5°C ila 4,5°C) seviyesine çıktığında, öngörülen Avrupa sıcak hava dalgalarının yüzde 36 ila yüzde 64'ü izlenen her ölçütte 2018 olayını aynı anda aştı. Kuzey Afrika ve Orta Doğu'nda bu oran yüzde 75 ila yüzde 90 arasında kaldı.
Aglas-Leitner, "İddialı emisyon azaltma hedefleri bile yalnızca sınırlı koruma sağlıyor" dedi.
"Bununla birlikte, kayda değer emisyon azaltımları ve tutarlı uyum önlemleri olmadan yirmi birinci yüzyılın önemli bir bölümü, yakın zamandaki deneyimlerimizin çok ötesine geçen sıcaklıklarla tanımlanacak."
Rekor sıcaklıklar daha sık tekrarlanacak
Değişimi göstermenin bir başka yolu, yakın dönemdeki rekorlar kadar aşırı bir sıcak hava dalgasının ne sıklıkta yaşanacağını hesaplamak. 1951-2005 dönemine ilişkin model çalıştırmalarında bu tür sıcaklıklar en fazla yaklaşık 55 yılda bir görüldü. Birçok model bu dönemde benzer bir olay hiç üretmedi.
Bekleme süresi hızla kısalıyor. 2015-2054 döneminde, emisyonların izleyeceği yoldan bağımsız olarak çoğu bölgede bu süre yalnızca birkaç yıla düşüyor. 2060-2099 döneminde model gruplarının çoğu, yakın dönem ölçütlerine eşit veya bunları aşan sıcak hava dalgalarının yılda yaklaşık bir kez ya da daha sık yaşanacağını öngörüyor.
Bu eğilim, yakın zamanda rekor kıran sıcaklıklar kadar yüksek değerlerin geçmiş on yıllara kıyasla çok daha yaygın hâle geleceğini gösteriyor. Avustralya'nın Aralık 2019'daki sıcak hava dalgası ise istisna oluşturuyor. Bu olayın zirvesi o kadar aşırıydı ki modeller, yüzyılın sonlarına doğru bile düşük emisyonlar altında benzer bir olayın yalnızca 20 ila 40 yılda bir yaşanacağını öngördü.
Projeksiyonlar zararın boyutunu göstermiyor
Yazarlar, gelecekte rekorları aşan bir sıcak hava dalgasının mutlaka daha fazla zarara yol açmayacağını belirtti. Sonuçlar, insanların ne kadar hızlı ve etkili uyum sağlayacağına ve sıcaklığın yazın hangi döneminde yaşanacağına da bağlı olacak.
İnsanlar ve ekosistemler değişimlerin bazılarına uyum sağlayabilir; ancak insan bedeninin dayanabileceği sıcaklık açısından fizyolojik sınırlar bulunuyor. Ekip, sıcak hava dalgaları modellerin öngördüğü hızda değişirse uyum çabalarının geride kalabileceğini yazdı.
Çalışmanın bazı sınırlılıkları da var. Her bölge, sıcak hava dalgasının kapladığı alanın tamamı çevresinde oluşturulduğu için çok yerel aşırılıklar sonuçlarda görünmüyor. İki sıcaklık kaydı bazı olaylarda dikkat çekici ölçüde farklı sonuçlar verse de yazarlar bunun genel bulguları değiştirmediğini belirledi.
En aşırı projeksiyonlar daha hızlı ısınan modellerden daha sık geldi; ancak yalnızca bu modellerle sınırlı kalmadı. Bu olayların sağlık, ekosistemler ve elektrik tedariki üzerindeki etkilerini anlamak için daha küçük ve yerel ölçekte çalışmalar yapılması gerekecek.
HABERİN DEVAMI 
- Popüler Haberler -
Dünya'nın 90 kilometre altında ne bulundu? Bilim insanlarının hesapları değişti
Einstein yine haklı çıktı! Kimyanın yıllardır öğretilen kuralı değişiyor
Dünyanın en büyük adasında çarpıcı keşif! Buzlar 97 kilometre geri çekilmiş
Ezber bozan rapor! Ekran bağımlılığı çocuğun değil yazılımcıların eseri
Rusya: Ukrayna'nın coğrafi görünümü artık farklı
İran: Arabulucu ülkeler Pakistan ve Katar ile istişareler devam ediyor
