Dünya'nın 90 kilometre altında ne bulundu? Bilim insanlarının hesapları değişti

Papua Yeni Gine'den çıkarılan bir kaya, Dünya'nın 90 kilometre derinliğinde yaklaşık 800 derece sıcaklığa ulaştığını gösterdi. Bulgular, dalma-batma zonlarının sıcaklıklarına ilişkin modellerde önemli bir boşluk bulunduğuna işaret ediyor.

Eren Çoşkundili - Kasım 09, 2026 16:05 | Son Güncelleme Tarihi: Kasım 09, 2026 17:29

Dünya'nın 90 kilometre altında ne bulundu? Bilim insanlarının hesapları değişti

24 TV'yi Google'da haber kaynağınız olarak ekleyin

Dünya, yüzeyini dalma-batma zonlarında geri dönüştürüyor. Levhalar çarpışırken dış kabuğun devasa parçalarından biri diğerinin altına batıyor. Bu bölgeler depremlere ve volkanik faaliyetlere yol açarken karbondioksit gibi molekülleri de yeniden dolaşıma sokarak iklimin milyonlarca yıl boyunca dengelenmesine katkı sağlıyor.

Papua Yeni Gine'den çıkarılan bir kaya, bilim insanlarının bu bölgelerdeki sıcaklıklara ilişkin anlayışında bir boşluk bulunduğunu ortaya koydu. Kaya, dört milyon yıl önce Dünya yüzeyinden 90 kilometreden daha derine indi. Ancak yolculuğunun yaklaşık yarısında, mevcut modellerin öngördüğünden çok daha yüksek sıcaklıklara maruz kaldı.

Mineraller kayanın derin yolculuğunu kaydetti

Göttingen Üniversitesi öncülüğündeki uluslararası araştırma ekibi, dalma-batma zonlarında yüksek basınç altında oluşan kırmızı ve yeşil bir kaya olan eklojiti inceledi. Kayadaki mineraller, yer altında maruz kaldığı koşullara ilişkin kanıtları koruduğu için araştırmacılar kayaç tarihini aşamalı olarak yeniden oluşturabildi. Bulgular Nature Geoscience dergisinde yayımlandı.

Ekip, farklı analiz tekniklerini birlikte kullanarak kayanın oluşumu sırasında başka bir mineralin içinde hapsolmuş küçük koezit kapanımları tespit etti. Oluşması için son derece yüksek basınç gereken koezit, kayanın en az 90 kilometre derinliğe ulaştığını gösterdi. Araştırmacılar bu derinlikte sıcaklığın yaklaşık 800°C'ye, yani 1.470°F'ye çıktığı sonucuna vardı.

Sığ derinlikteki sıcaklık modelleri zorladı

Kaya yaklaşık 45 kilometre derinlikteyken sıcaklık yalnızca 100°C daha düşüktü. Bu, 180°F'lik bir farka karşılık geliyor. Başka bir ifadeyle kaya, derinliğinin yaklaşık yarısında yaklaşık 700°C'ye, yani 1.290°F'ye ulaşmıştı.

Sığ derinliklerdeki bu alışılmadık sıcak koşulların aksine, daha derinlerdeki koşullar dalma-batmanın daha yaygın ve görece soğuk örüntüsüne uyuyordu. Buradaki "soğuk" ifadesi kayanın battıkça soğuduğu anlamına gelmiyor; sıcaklığının yolculuğun önceki bölümüne kıyasla bulunduğu derinliğe göre daha düşük olduğunu ifade ediyor.

Göttingen Üniversitesi Yerbilimleri Merkezi'nden Dr. Jan Schönig, sıcak dalma-batmadan soğuk dalma-batmaya geçişin bu şekilde tespit edilmesinin beklenmedik olduğunu belirtti. Schönig, bulgunun dalma-batma zonlarına ilişkin mevcut termal modellerle çeliştiğini söyledi.

Araştırmacılar daha önce beklenmedik derecede yüksek sıcaklıklara maruz kalmış kayaçlar bulmuştu. Ancak bir kayanın sığ koşullardan derin koşullara ilerlerken, derinliğine göre görece daha düşük sıcaklıklara geçiş yaptığını bu kadar açık biçimde gösterdiği ilk kez görüldü.

Aşırı sıcaklığın iki olası nedeni

Araştırmacılara göre olası açıklamalardan biri, levhalar birbirine karşı hareket ederken oluşan kesme geriliminin sığ derinliklerdeki kayaçları varsayılandan daha fazla ısıtması. Diğer olasılık ise dalma-batma zonunun, burada beklenen daha düşük sıcaklıkları oluşturmak için henüz yeterli zamana sahip olmaması. Her iki süreç de sıcaklıklara katkıda bulunmuş olabilir.

Bu sıcaklıkların daha doğru anlaşılması, dalma-batmanın depremleri, volkanik faaliyetleri ve karbondioksit de dahil kimyasalların Dünya'nın içindeki hareketini nasıl etkilediğinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Bulgular ayrıca dalma-batmanın milyonlarca ila milyarlarca yıl boyunca nasıl işlediğini ve günümüzde nasıl sürdüğünü açıklığa kavuşturabilir.

Kapat