Bir milyon uydu başvurusu! Dünya'nın atmosferi alarm veriyor

SpaceX'in ABD Federal İletişim Komisyonu'na (FCC) bir milyon yeni uydu fırlatmak için yaptığı başvuru, atmosferin geleceği ve iklim değişikliği açısından büyük bir tartışma başlattı. Bilim insanları, bu devasa uydu projesinin, Dünya'nın atmosferinde ve ozon tabakasında öngörülemeyen ve geri dönüşü zor etkiler yaratabileceği uyarısında bulundu. Uzmanlar, fırlatılan ve ömrünü tamamlayan uyduların atmosfere kontrollü şekilde sokularak yakılması sürecinin, atmosferin giderek bir 'uydu krematoryumu'na dönüşmesine yol açtığını belirtti. Özellikle SpaceX'in başını çektiği yeni nesil mega uydu takımları, hem sayı hem de kütle açısından önceki dönemlerle kıyaslanamayacak boyutlara ulaşıyor. FCC'ye sunulan başvurunun ardından, uzaydan atmosfere dönen uydulardan yayılan metal parçacıkların ve alümina tozunun, atmosferde yıllarca kalabileceği ve iklim ile ozon tabakasında ciddi tahribatlara neden olabileceği endişesi öne çıktı.

SpaceX'in dev uydu projesi atmosferi tehdit ediyor

SpaceX'in FCC'ye sunduğu bir milyon yeni uydu başvurusu, uzay endüstrisinde şimdiye kadar görülmemiş bir büyüklüğe işaret ediyor. Şirketin Starlink V2 'mini' uyduları 800 kilogram ağırlığında; sonraki nesil V3 uydular ise 1.250 kilograma kadar ulaşacak. Bu uyduların bazıları, ticari uçaklarla kıyaslanabilecek boyutlara sahip. Şu anda Dünya yörüngesinde yaklaşık 15 bin aktif uydu bulunuyor ve çoğu sadece birkaç yıl hizmet veriyor. Eski uyduların yörüngede birikmesini önlemek için, operatörler bunları kontrollü şekilde atmosfere sokarak yakıyor. Ancak, bu işlem sonucunda ortaya çıkan metal ve alümina partikülleri, atmosferde birikerek iklim değişikliğini ve ozon tabakasındaki incelmeyi hızlandırıyor. Bilim insanları, bir milyon yeni uydunun fırlatılması halinde, üst atmosferde bir teragram (bir milyar kilogram) alümina tozu birikebileceğini ve bunun atmosfer kimyasını kökten değiştirebileceğini belirtti. Atmosferin 'uydu krematoryumu'na dönüşmesi, yalnızca iklim üzerinde değil, yeryüzünde yaşayan tüm canlılar ve havacılık sektörü üzerinde de ciddi tehlikeler doğurabilir.

Bilim insanları: 'Atmosferde uydu krematoryumu' ciddi risk taşıyor

Uzmanlar, atmosferdeki metal ve alümina partiküllerinin, insan saçından daha ince boyutlara sahip olduğunu ve yıllarca askıda kalabildiğini vurguladı. Bu parçacıklar, ozon tabakasındaki incelmeyi hızlandırırken, iklim değişikliğine de katkı sağlıyor. 2023 yılında yapılan araştırmalarda, üst atmosferde yeniden giren uzay araçlarından yayılan metallerin tespit edildiği açıklandı. Falcon 9 roketinin kontrolsüz yeniden girişi sırasında lityum gibi elementlerin de atmosfere karıştığı belirtildi. FCC'ye yapılan başvurunun ardından, yalnızca SpaceX değil, dünyanın dört bir yanındaki diğer şirketler de toplamda bir milyondan fazla uydu için izin talebinde bulundu. Uzay araçlarının üretiminde kullanılan malzemeler genellikle kamuya açıklanmıyor; ancak bilim insanları büyük oranda alüminyum kullanıldığına dikkat çekiyor. Bu malzeme, yanma sırasında alümina parçacıklarına dönüşüyor ve atmosferde uzun süre kalıyor. Bir milyon uydu projesinin hayata geçmesi, üst atmosferde bir milyar kilogramdan fazla alümina birikmesine neden olabilir. Bu miktar, atmosferin kimyasal dengesini ve ısınmasını önemli ölçüde etkileyebilir.

Yörüngedeki çarpışma riski ve gökyüzü kirliliği artıyor

Atmosferde biriken partiküllerin yanı sıra, yörüngede artan uydu sayısı da çarpışma riskini yükseltiyor. Dış Uzay Enstitüsü'nün KAZA Saati verilerine göre, uyduların birbirinden kaçınmayı bırakması halinde bir çarpışma sadece 3,8 gün içinde gerçekleşebilir. Bu zincirleme çarpışma riski, 'Kessler Sendromu' olarak bilinen felaket senaryosunun ilk aşaması olarak görülüyor. Bilim insanları, yörüngedeki artışın hem insan hem de uçak güvenliğini tehdit ettiğini, yeniden giren uyduların yanmadan yere ulaşan enkaz parçalarının kaza riskini yüzde 40'a çıkardığını belirtti. Ayrıca, mega uydu takımlarının gökyüzünde çıplak gözle binlerce uyduyu görünür hale getireceği ve yıldız gözlemi ile astroturizm gibi alanlarda büyük kayıplara yol açacağı ifade edildi. Özellikle Yeni Zelanda gibi bölgelerde, bozulmamış gece gökyüzünün kaybedilmesi kültürel ve bilimsel açıdan ciddi bir tehdit olarak öne çıkıyor.