Yaşlandıkça belleğimiz neden daha zayıf hale geliyor?

UC Berkeley'de yürütülen yeni bir araştırma, yaşlanmayla birlikte beyinde biriken tau proteini ile uyku sırasında ortaya çıkan 'yalnız' yavaş dalgaların, bellek kaybı riskini artırdığını gösterdi. Bilim insanları, özellikle Alzheimer hastalığı açısından kritik öneme sahip olan bu bulguların, yaşlı yetişkinlerde uyku kalitesinin ve beyin dalgalarının koordinasyonunun hafıza üzerinde belirleyici rol oynadığını vurguladı. Araştırma, hem klinik olarak Alzheimer tanısı almamış bireylerde hem de farklı yöntemlerle ölçülen tau protein düzeylerinde benzer sonuçlar elde ederek, yaşlanma sürecinde bellek zayıflamasının ardındaki biyolojik mekanizmalara ışık tuttu.

UC Berkeley ekibi: Tau proteini birikimi ve yalnız dalgalar bellek performansını etkiliyor

UC Berkeley İnsan Uyku Bilimi Merkezi'nden nörobilimci Omer Sharon ve ekibi, yaşlı ve genç yetişkinler arasında uyku sırasında beyin dalgalarının hareketini ve koordinasyonunu karşılaştırdı. Araştırmada, 20'li yaşlarındaki sağlıklı genç bireylerle, 60'lı ve 70'li yaşlarındaki yaşlı yetişkinlerin gece boyunca beyin aktiviteleri elektroensefalogram (EEG) ile kaydedildi. Sonuçlara göre, gençlerde yavaş dalgalar kafa derisi boyunca el genişliğinde yol alırken, yaşlılarda bu dalgalar çok daha kısa mesafede ve izole şekilde, yani 'yalnız dalgalar' olarak ortaya çıktı. Tau proteininin özellikle frontal kortekste birikmesiyle, bu dalgaların beyin içinde yayılma yeteneği zayıflıyor ve bellek konsolidasyonu süreci sekteye uğruyor. Araştırmacılar, her bir yavaş dalganın binlerce nöronun senkronize hareketini yansıttığını, bu koordinasyonun bozulmasının ise ertesi sabah hatırlama kapasitesini azalttığını belirtti. Tau proteini birikimi ve yalnız dalgaların birlikte artması, Alzheimer öncesi dönemde bile hafıza performansındaki düşüşün başlıca nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Omer Sharon: 'Yalnız dalgalar Alzheimer olmadan da bellek kaybını tetikliyor'

Araştırmanın başyazarı Omer Sharon, elde edilen bulguların yalnızca Alzheimer hastalarında değil, henüz klinik tablo göstermeyen yaşlı bireylerde de tau proteini birikimi ve yalnız dalgaların bellek kaybına yol açtığını söyledi. Sharon, "Katılımcılarımız Alzheimer hastası değildi, ancak beyinlerinde tau proteini birikimi mevcuttu ve bu birikim, yaşlanmanın doğal bir parçası olarak bellek performansında azalmaya yol açtı" dedi. Bellek testlerinde, yalnız dalga oranı yüksek olan yaşlı katılımcıların, bir önceki gece öğrendikleri kelimeleri gençlere kıyasla çok daha az hatırlayabildikleri gözlendi. Tau proteini, özellikle yavaş dalgaların başladığı frontal korteks bölgesinde biriktiğinde, beyin dalgalarının geniş alanlara yayılması engelleniyor. Bu durum, beynin farklı bölgeleri arasında bilgi aktarımını ve anıların uzun süreli belleğe aktarılmasını zorlaştırıyor. Sharon, "Bu sadece yaşlılıkla ilgili değil, frontal alandaki tau birikiminin derecesiyle doğrudan ilişkili" diyerek, tau proteininin bellek kaybında merkezi rol oynadığını vurguladı.

Washington Üniversitesi ile iş birliği: Tau proteini ve yalnız dalgaların paralel artışı doğrulandı

Berkeley ekibi, bulgularının doğruluğunu farklı yöntemlerle de test etti. Washington Üniversitesi'nden nörolog Yo-El Ju ile yapılan ortak çalışmada, yeni bir yaşlı katılımcı grubunda PET taramaları yerine omurilik sıvısı analizleri kullanıldı. Bu testler, frontal kortekste tau birikimini doğrudan ölçemese de, yalnız dalga oranı yüksek olan bireylerde tau proteini düzeylerinin, Alzheimer ile ilişkilendirilen amiloid düzeyine oranla daha fazla arttığını ortaya koydu. Ayrıca, orijinal katılımcı grubunun bir kısmı birkaç yıl sonra yeniden değerlendirildiğinde, frontal tau seviyelerinde gözlenen artışın, yavaş dalga koordinasyonundaki bozulma ve gece bellek tutma kapasitesinde azalma ile paralel ilerlediği saptandı. Bu uzunlamasına gözlem, tau birikimi ve yalnız dalgaların birlikte arttığını, ancak hangisinin diğerini tetiklediğinin henüz netleşmediğini gösterdi. Sharon, "Zamanla tau ve yalnız dalgaların birlikte arttığını görebiliyoruz, ancak nedensellik ilişkisi henüz tam olarak açıklığa kavuşmadı" dedi.