Yaşlanan eklemleri geri kazanmak mümkün mü? Bilim cevap veriyor

İnsan vücudu zamanla birçok değişime uğrar ve bu değişimler özellikle hareket etmemizi sağlayan eklemlerimizi olumsuz yönde etkiler. Stanford Üniversitesi'ndeki bilim insanları, bu yaşlanma sürecinin arkasında yatan mekanizmayı anlamak için kapsamlı bir araştırma yürütmüştür. Çalışmalarında fareler kullanarak, yaşlılıkla birlikte gelen kıkırdak kaybının tek bir protein tarafından kontrol edildiğini keşfetmişlerdir. Bu bulgu, gelecekte yaşlı insanlarda hareket kabiliyetini geri kazandıracak ve ağrıyı hafifletecek tedavilerin geliştirilmesine işaret etmektedir. Araştırmanın sonuçları, eklem hastalıklarıyla mücadelede yeni bir dönemin başlangıcı olabilir.

15-PGDH proteini ve osteoartrit arasındaki bağlantı

Bilim insanları, 15-PGDH adı verilen bir proteinin yaşlanma sürecinde önemli bir rol oynadığını daha önceki çalışmalardan biliyorlardı. Bu protein, yaş ilerledikçe vücutta daha fazla miktarda bulunur ve dokuların onarılmasını sağlayan ile iltihabı azaltan moleküllerin işlevini engeller. Araştırmacılar, bu proteinin osteoartrit hastalığıyla da ilişkili olabileceğini düşünerek yeni bir hipotez geliştirmişlerdir. Osteoartrit, eklemler üzerindeki mekanik stresin kıkırdaktaki kollajen yapısını parçalaması sonucunda ortaya çıkar ve bu durum iltihap ile şiddetli ağrılara yol açar. Eğer 15-PGDH proteini bu sürecin bir parçasıysa, onu engellemek osteoartritin ilerlemesini durdurabilir veya tersine çevirebilir.

Araştırma ekibi bu teorisini test etmek için yaşlı fareler üzerinde deneyler gerçekleştirmiştir. Daha önceden aşınmış olan diz kıkırdağına 15-PGDH inhibitörü uygulandığında, kıkırdak dokusunun kalınlaştığı gözlenmiştir. Bu sonuç, proteinin engellenmesinin kıkırdak rejenerasyonunu tetikleyebileceğini güçlü bir şekilde göstermiştir. Genç yaralı fareler üzerinde yapılan benzer testlerde ise inhibitör, yaralanmanın neden olduğu osteoartritin normal seyrini engelleyerek koruyucu bir etki sağlamıştır.

Klinik uygulamaya doğru ilerleme

Araştırmanın en önemli aşamalarından biri, farelerde ön çapraz bağ yaralanmasının insan yaralanmasına benzer bir model oluşturulması ve ardından tedavinin uygulanmasıdır. Normalde bu tür yaralanmalar osteoartritin gelişmesine yol açarken, 15-PGDH inhibitörü verilen farelerde hastalık beklenen şekilde ortaya çıkmamıştır. Bu bulgu, tedavinin gerçek yaşam koşullarında da etkili olabileceğini düşündürmektedir. Daha da önemlisi, araştırmacılar insan doku örnekleri üzerinde de aynı deneyi gerçekleştirmişlerdir. Diz protezi ameliyatı geçiren hastalardan alınan kıkırdak dokularına inhibitör uygulandığında, kıkırdağın sertleşmesi ve iltihabın azalması açıkça görülmüştür.

Kıkırdak rejenerasyonuna yönelik önceki tedavi girişimleri genellikle kök hücrelerin kullanımına dayanıyordu. Ancak bu yeni araştırma, kök hücrelere ihtiyaç olmadan da rejenerasyonun mümkün olduğunu göstermiştir. Bunun yerine, kıkırdağı oluşturan ve koruyan kondrosit hücreleri, 15-PGDH inhibitörü sayesinde daha sağlıklı ve daha işlevsel bir duruma dönüştürülmektedir. Stanford Üniversitesi'nden mikrobiyolog Helen Blau, bu bulguyu yetişkin dokuyu yeniden oluşturmanın tamamen yeni bir yolu olarak nitelendirmiştir. Araştırma ekibi, kök hücreleri hedeflemek yerine mevcut hücreleri iyileştirmenin çok daha pratik ve etkili bir yaklaşım olduğunu vurgulamıştır.

Hayvan modellerinden insan uygulamalarına

Tedavi edilen fareler, kontrol grubundaki farelerle karşılaştırıldığında belirgin fiziksel iyileşmeler göstermiştir. Tedavi alan hayvanlar daha sabit ve dengeli bir yürüyüş sergileyen, bu da daha az ağrı yaşadıklarının açık bir göstergesidir. Ayrıca, yaralı bacaklarına daha fazla ağırlık verdikleri ve normal aktivitelerine daha kolay dönüştükleri gözlenmiştir. Bu gözlemler, kıkırdak restorasyonunun sadece dokusal düzeyde değil, aynı zamanda hayvanların genel fiziksel sağlığında da iyileşme sağladığını kanıtlamıştır.