Milyar yıl öncesinden kalma gizem: Denizanaları neden bizim gibi uyuyor?

Kemiksiz ve jelatinimsi yapısıyla bilinen denizanaları, tıpkı insanlar gibi günün üçte birini uyuyarak geçirmektedir. Bu şaşırtıcı bulgu, İsrail'deki Bar-Ilan Üniversitesi'nden gelen araştırmacılar tarafından yapılan yeni bir çalışmada ortaya konmuştur. Denizanaları, fizyolojik olarak son derece farklı olmasına rağmen, uyku ihtiyacı açısından insanlarla benzer davranışlar sergilemektedir. Bu keşif, uykunun kökeninin ne kadar eski olduğunu ve bilimsel açıdan ne kadar temel bir işleve sahip olduğunu göstermektedir.

Denizanaları neden uyuyor?

Denizanaları, Cnidaria filumuna ait bir hayvan grubudur ve insan ataları ile bu canlılar yaklaşık bir milyar yıl öncesinde bilimsel olarak ayrılmıştır. Bu uzun zaman dilimi içinde, denizanaları merkezi bir beyin geliştirmemiş, bunun yerine vücutlarının tamamına yayılan sinir ağlarıyla işlevlerini sürdürmüştür. Cnidaria'nın bu basit sinirsel yapısına rağmen, araştırmacılar bu su sürüklenenlerin uyku döngüleri gösterdiğini gözlemlemişlerdir. Kronobiyolog Raphaël Aguillon ve meslektaşları, uykunun gelişiminin çevrenin farkındalığının azalması ve yırtıcılara karşı savunmasızlık gibi büyük uygunluk uzlaşmalarıyla geldiğini belirtmişlerdir. Ancak bu riskler göz önüne alındığında, uykunun hayatta kalma açısından ne kadar kritik bir rol oynadığı anlaşılmaktadır.

Uyku düzeni ve DNA koruması

Denizanaları, insanlar gibi gece boyunca uyuma eğilimindedir ve öğle saatlerinde de şekerleme yapmaktadır. Buna karşılık, denizanalarının yakın akrabaları olan deniz anemonları, gece vardiyasını tercih ederek gündüz saatlerinde uyumaktadır. Bu farklılık, uykunun basit bir fizyolojik ihtiyaç olmaktan ziyade, çevresel koşullara uyarlanmış bir mekanizma olduğunu göstermektedir. Araştırmacılar, baş aşağı denizanası (Cassiopea andromeda) ve yıldız deniz anemonunun (Nematostella vectensis) örnekleri üzerinde çalışmışlardır. Uykudan mahrum bırakılan bu hayvanlar, nöronal DNA hasarında belirgin bir artış yaşamışlardır. Bu gözlem, hem laboratuvar ortamında hem de doğal koşullar altında tekrarlanmıştır ve sonuçlar tutarlı bulunmuştur.