Bilim insanları egzersiz bağımlılığının en önemli belirtilerini açıkladı

ELTE Eötvös Loránd Üniversitesi'nden Dr. Bhavya Chhabra liderliğinde yürütülen yeni bir uluslararası araştırma, egzersiz bağımlılığı konusunu bilimsel veriler ışığında masaya yatırdı. On yılı aşkın süredir yapılan çalışmaları bir araya getiren ekip, egzersiz bağımlılığının toplumda sıkça konuşulmasına rağmen gerçekte nadir görüldüğünü, ancak bazı gruplarda riskin ciddi boyutlara ulaştığını belirledi. Özellikle dayanıklılık sporcuları ve belirli ülkelerdeki egzersiz yapan bireyler, bağımlılık riskiyle karşı karşıya. Araştırma, egzersiz bağımlılığının tanımı, yaygınlığı, risk grupları ve tedavi yaklaşımlarıyla ilgili çarpıcı bulgular sunuyor.

Dr. Bhavya Chhabra: "Egzersiz bağımlılığı çoğu zaman abartılıyor"

Çalışmaya göre egzersiz bağımlılığı, kişinin egzersiz yapma üzerinde kontrolünü kaybetmesiyle tanımlanıyor. Bu noktada bireyler, acı, yorgunluk veya sakatlık gibi olumsuzluklara rağmen egzersize devam ediyor. Dr. Bhavya Chhabra ve ekibi, egzersiz bağımlılığının sanıldığı kadar yaygın olmadığını, hatta çoğu zaman abartıldığını vurguluyor. Bulgular, egzersiz bağımlılığına ilişkin yapılan birçok araştırmanın, risk oranlarını olduğundan yüksek gösterdiğine işaret ediyor. Örneğin, bazı kaynaklarda egzersiz yapanların yüzde 42'sinin bağımlı olabileceği iddia edilirken, 15 ülkede yapılan geniş çaplı bir ankette bu oranın yüzde 9,5 olduğu görülüyor. Gerçek bağımlılık ise yüzde 0,5 gibi oldukça düşük bir oranda seyrediyor. Buna rağmen, bu oran bile yardım arayan binlerce insan anlamına geliyor. Profesör Zsolt Demetrovics, "Egzersizin bir tercih mi yoksa zorunluluk mu olduğu, bağımlılıkla sağlıklı alışkanlık arasındaki en temel ayrımı oluşturuyor" diyerek konunun hassasiyetine dikkat çekiyor.

Dayanıklılık sporcularında egzersiz bağımlılığı riski yükseliyor

Araştırma, egzersiz bağımlılığı riskinin toplumun tüm kesimlerinde eşit dağılmadığını ortaya koyuyor. Dayanıklılık sporcuları, yüzde 14 ile en yüksek risk grubunda yer alıyor. Onları, takım sporcuları, spor salonu müdavimleri ve güç sporlarıyla ilgilenenler takip ediyor. Fakat bu oranlar, spor türüne ve bireysel alışkanlıklara göre değişiklik gösteriyor. Ayrıca, kültürel farklılıklar da önemli bir etken. Örneğin, Hindistan'da egzersiz yapanların yüzde 21,86'sı risk altındayken, bu oran Macaristan'da yüzde 5,38'e düşüyor. Bu çarpıcı fark, toplumsal normlar ve spor kültürünün bağımlılık eğilimleri üzerindeki etkisini gözler önüne seriyor. Cinsiyet açısından ise veriler çelişkili; bazı çalışmalar erkeklerde riskin daha yüksek olduğunu belirtirken, bazıları ise cinsiyetler arasında anlamlı bir fark bulamıyor. Araştırmacılar, bireysel sporcuların planlı takım antrenmanlarından ziyade kendi başlarına ek egzersiz yaparken bağımlılık riskinin arttığına dikkat çekiyor.

Profesör Attila Szabo: "Teşhis araçları gerçeği tam yansıtmıyor"

Egzersiz bağımlılığına ilişkin rakamların bu kadar değişken olmasının başlıca nedeni, kullanılan ölçüm araçlarının farklılığı. Profesör Attila Szabo, dünya genelinde 30'dan fazla anket ve değerlendirme formu bulunduğunu, ancak bunlar arasında ortak bir standardın olmadığını belirtiyor. Bu nedenle, birçok kişi yüksek riskli olarak sınıflandırılsa da, bu durumun her zaman gerçek bir bağımlılığa işaret etmediği vurgulanıyor. Yüksek puanlar çoğunlukla tutku, disiplin veya spora olan güçlü bir bağlılıkla açıklanabiliyor. Profesör Szabo, "Son derece motive olmuş sporcular ve düzenli egzersiz yapanlar yanlışlıkla bağımlı olarak etiketlenebilir. Oysa fitnesse olan bağlılık ile bağımlılık arasında net bir ayrım yapmak gerekir" diyerek yanlış sınıflandırmanın önüne geçilmesi gerektiğini savunuyor.

Egzersiz bağımlılığının arkasındaki psikolojik etkenler

Uzmanlar, egzersiz bağımlılığının çoğu zaman yüzeyde görünenin ötesinde psikolojik ve sosyal etkenlere dayandığını belirtiyor. Profesör Zsolt Demetrovics, "Egzersiz çoğu zaman bir keyif değil, stresle başa çıkma aracı olarak kullanılıyor" diyor. Beden imajı, performans baskısı, sosyal çevre ve zihinsel sağlık sorunları, bireyleri aşırı egzersize iten başlıca faktörler arasında yer alıyor. Ayrıca, egzersiz bağımlılığı sıklıkla yeme bozuklukları ve diğer zorlayıcı davranışlarla birlikte görülüyor. Bu durum, tedavi süreçlerinde çok yönlü bir yaklaşım gerektiriyor. Araştırmacılar, egzersiz bağımlılığının altında yatan nedenlerin anlaşılmasının, hem önleyici hem de iyileştirici stratejiler açısından büyük önem taşıdığını vurguluyor.