Hititler gerçekten bir anda yok mu oldu? Bir imparatorluğun sırları

Programda İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hasan Peker, Hititlerle ilgili kuruluştan yıkılışa merak edilenleri anlattı. Özgenur Reyhan Güler'in sorularını yanıtlayan ve Hititlerin sırlarını anlatan Peker, "Peki, bu kadar büyük bir imparatorluk Hititler bir anda tarih sahnesinden çekilmiş gibi görünüyorlar. Bu doğru mu bu algı sizce? Birden mi çöktü bu imparatorluk?" sorusunu da yanıtladı.

ÖZET

Prof. Dr. Peker'e göre Hititlerin bir anda tarih sahnesinden silindiği düşünülse de birbirini tetikleyen çok katmanlı nedenleri vardı.
İklimsel Kriz: Sadece Anadolu'da değil, tüm Ege ve Yunanistan'da etkili olan uzun süreli bir kıtlık ve kuraklık dönemi.
Hanedan Çatışmaları: Son krallar döneminde taht kavgaları ve hanedandaki "soyun tükenmesi" veya meşruiyet tartışmaları devleti içeriden zayıflatmış.
Deniz Kavimleri Göçü: Bu bir askeri işgalden ziyade, hayatta kalmaya çalışan kitlelerin (kadın, çocuk, hayvanlarıyla birlikte) yarattığı devasa bir göç dalgası.
Hattuşa'nın Terk Edilmesi: Başkent yakılıp yıkılmaktan ziyade, değerli eşyalar alınarak bilinçli bir şekilde terk edilmiş gibi görünüyor.
Hititler Gerçekten Yok mu Oldu? İmparatorluk çökerken, Hitit hanedanının bir kolu olan Karkamış krallığı ayakta kalmaya devam etti. Hattuşa'daki "Büyük Kral" unvanı, Karkamış'taki yöneticilere geçti. Hitit kültürü, sanatı ve idari yapısı "Geç Hitit Krallıkları" adı altında yüzyıllarca daha yaşadı.

Prof. Dr. Peker'in o soruya verdiği yanıt şöyle:

Aslında birdenmiş gibi görünüyor. Çünkü Mısır'la bir barış yapılmış. Evet. Yani zenginlik vesaire. Mısır'la yapılan Kadeş Savaşı'na kadarki dönem Mısır barış dönemi Pax Egyptiaca. Mısır'la barış yapıldıktan sonraki dönem de Pax Hethitica. Hitit barış dönemi olarak, bayağı Pax Romana gibi Roma dönemindeki barış gibi isimler olan dönemler.

Birden bire yıkılmış gibi görünüyor ama hayır öyle bir şey yok tabii ki. Neden bahsettim; sürekli kan dökmeden bahsettik ve son iki Hitit kralı kardeşler. Bir çokça veri var aslında elimizde. Çünkü birden bire olan bir şey değil.

Birincisi aslında bir süredir devam eden, devletin son 10 ya da 20 yılında devam ettiğini söyleyebileceğimiz uzun süreli bir kıtlık ve kuraklık. Ama sadece Anadolu'da değil. Adalarda yani Ege'deki adalarda ve kıta Yunanistan'da da böyle bir kuraklık var. Kıtlık var. Bir.

İkincisi hanedan problemi var bir taraftan. Çünkü en nihayetinde son Hitit kralı kendisini şöyle savunuyor: "Hani tahta ben geçtim. Evet. Ama hareme de baktım, hamile bir kadın bile yoktu. O yüzden ben tahta geçtim" Hoş tabii kendini bu kadar savunması bazı şüpheleri de akla getiriyor ama haremde bile olsa abisinin herhangi bir çocuğunun olmadığını söylüyor. Yani hanedandaki tırnak içerisindeki bu eksiklik, bozulma, eksilmeyi neden olarak sayabiliriz.

Başka ne var? Kıtlık, kuraklığın sonucunda muazzam bir göç hareketi. Ama bu askeri bir göç değil. Literatürde deniz kavimleri olarak, Mısır kaynaklarında da deniz insanları olarak nitelendirilen kitlesel göç hareketleri var. Kitlesel göç hareketleri nereden? Kıta Yunanistan, Anadolu'nun batısından, Batı Anadolu'dan. Kitleler Anadolu, Mezopotamya ve hatta Mısır'ın kapılarına dayanıyor. Deniz kavimleri eğer bakacak olursak detaylarına orada görebiliriz. Asker değiller. Mısır firavunu, III. Ramses sayıyor. 2 büyük kitlesel hareket Mısır'ın kapılarına kadar dayanıyor. Bizim Tunç Çağı olarak nitelendirdiğimiz dönemin sonu aslında büyük imparatorlukların sonu oluyor bu dönem için. Hitit devleti yıkılıyor.

Mısır'ın raporuna göre bakacak olursanız karşısında hiç kimse kalmıyor.