Tüberküloz tedavisinde devrim! Burun yoluyla DNA aşısı umut oldu

Johns Hopkins Üniversitesi'nden bilim insanları, tüberküloz tedavisinde önemli bir adım attı. Araştırmacılar, burun yoluyla uygulanan ve DNA tabanlı yeni bir aşı geliştirdi. Bu yenilikçi aşı, tüberküloz bakterilerinin tedaviye rağmen hayatta kalabilme özelliğini hedef alıyor. 2024 yılında yayımlanan araştırma, aşı sayesinde tüberkülozun en inatçı savunma mekanizmalarına karşı bağışıklık sisteminin güçlendirilebileceğini ortaya koydu. Dünya Sağlık Örgütü'nün verilerine göre, dünya genelinde yaklaşık 2 milyar kişi tüberküloz bakterisini vücudunda taşıyor ve her yıl 10 milyondan fazla kişi aktif hastalığa yakalanıyor. Bu yeni DNA aşısı, özellikle ilaçlara dirençli tüberküloz vakalarında umut vadediyor.

Johns Hopkins ekibi: DNA aşısı ile dirençli tüberküloza karşı yeni umut

Johns Hopkins Tıp Fakültesi ve Bloomberg Halk Sağlığı Okulu'ndan araştırmacılar, tüberkülozun tedavisinde karşılaşılan en büyük zorluklardan biri olan ilaç direncini aşmak için DNA aşısı üzerinde çalıştı. Geliştirilen burun yoluyla uygulanan DNA aşısı, bakterilerin uzun süreli antibiyotik tedavisine rağmen canlı kalabilmesini sağlayan "persistans" durumunu hedefliyor. Araştırma ekibi, aşıda iki farklı geni birleştirerek bağışıklık sistemini bu dirençli bakterilere karşı eğitmeyi başardı. Çalışmanın baş yazarı Dr. Styliani Karanika, fareler üzerinde yapılan deneylerde, birinci basamak tüberküloz ilaçlarıyla birlikte kullanılan DNA aşısının, bakterilerin akciğerlerden daha hızlı temizlenmesini sağladığını ve hastalığın nüksetmesini engellediğini belirtti. Ayrıca, aşı güçlü antibiyotik kombinasyonlarıyla birlikte kullanıldığında, ilaçlara dirençli tüberküloz vakalarında da etkili olduğunu gösterdi.

Burun yoluyla DNA aşısı: bağışıklık sisteminin akciğerlere odaklanması sağlandı

Geliştirilen DNA aşısı, relMtb ve Mip3α olarak adlandırılan iki geni birleştiriyor. Bu genlerin kombinasyonu, tüberküloz bakterisinin ilaçlara dirençli kalıcı formunu hedef alırken, bağışıklık sisteminin anahtarı olan dendritik hücreleri akciğerlere çekiyor. Dr. Karanika, burun yoluyla uygulamanın, bağışıklık tepkisini doğrudan enfeksiyonun başladığı akciğerlerde yoğunlaştırdığını vurguladı. Böylece, hem yerel hem de sistemik düzeyde güçlü ve uzun süreli bağışıklık yanıtları elde edildi. Farelerle yapılan deneylerde, DNA aşısı dendritik hücrelerin aktivasyonunu artırdı ve akciğerlerde T hücreleriyle daha etkili bir etkileşim sağladı. Bu sayede, hem yardımcı T hücreleri (CD4) hem de öldürücü T hücreleri (CD8) üzerinden hastalıkla mücadelede önemli bir avantaj elde edildi. DNA aşısı, tüberküloz tedavisinde klasik antibiyotiklere ek olarak kullanılabilecek yeni bir strateji sunuyor.

Rhesus makaklarında DNA aşısı: kalıcı bağışıklık tepkisi sağlandı

DNA aşısının etkinliği, insanlara genetik olarak daha yakın olan rhesus makaklarında da test edildi. Burun yoluyla uygulanan DNA aşısı, hem kan dolaşımında hem de hava yollarında tüberküloza özgü bağışıklık yanıtlarını tetikledi. Elde edilen sonuçlar, farelerdeki bakteriyel yükün azalmasıyla paralellik gösterdi. Ayrıca, bağışıklık tepkisinin en az altı ay boyunca devam ettiği gözlemlendi. Bu bulgular, aşının uzun vadeli koruma sağlayabileceğine işaret etti. Ancak Dr. Karanika, bu aşamada yalnızca bağışıklık yanıtlarının ölçüldüğünü ve gerçek tüberküloz enfeksiyonuna karşı koruyuculuğun henüz klinik olarak test edilmediğini ifade etti. İnsan klinik denemelerine geçilmeden önce daha fazla preklinik araştırma yapılması gerektiğini belirten Karanika, elde edilen sonuçların umut verici olduğunu söyledi.