Kızamık ölümleri azalıyor ama vakalar neden hızla yükseliyor?

Son yıllarda dünya genelinde kızamık vakalarında gözle görülür bir artış yaşanırken, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından yayımlanan yeni rapor, hastalığın küresel seyrine dair çarpıcı veriler ortaya koydu. 2000 yılından bu yana uygulanan yaygın aşı programları sayesinde kızamık ölümlerinde %88 oranında bir azalma kaydedildi. Bu süreçte yaklaşık 59 milyon kişinin hayatı, kızamık aşısı sayesinde kurtarıldı. Ancak, 2024 yılı itibarıyla kızamık vakalarında ciddi bir yükseliş dikkat çekiyor. Özellikle 5 yaş altı çocuklar arasında yaygın olan bu hastalık, aşı ile önlenebilir olmasına rağmen, dünya genelinde her yıl binlerce kişinin hayatını kaybetmesine yol açıyor.

Kızamık ölümlerinde düşüş, vakalarda artış

DSÖ verilerine göre, 2024 yılında kızamık nedeniyle yaşamını yitirenlerin sayısı 95 bin civarında oldu. Bu rakam, 2000 yılından bu yana kaydedilen en düşük yıllık ölüm sayılarından biri olarak öne çıkıyor. Yine de, kızamık gibi etkili ve düşük maliyetli bir aşı ile önlenebilen bir hastalıktan kaynaklanan her ölüm, sağlık otoriteleri tarafından kabul edilemez olarak değerlendiriliyor. Ölümlerdeki bu azalmaya rağmen, kızamık vakalarının sayısı endişe verici biçimde artıyor. 2024'te tahmini olarak 11 milyon kişi kızamık enfeksiyonu geçirdi. Bu sayı, 2019'daki pandemi öncesi seviyelere göre yaklaşık 800 bin daha fazla. DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, kızamığın dünyanın en bulaşıcı virüslerinden biri olduğunu vurgulayarak, toplumsal bağışıklıkta oluşan her boşluğun hastalığın yayılmasına zemin hazırladığını belirtti. Ghebreyesus, tüm çocukların aşılanması halinde kızamık salgınlarının önlenebileceğini ve hastalığın tamamen ortadan kaldırılabileceğini ifade etti.

Bölgesel farklılıklar ve aşılamanın rolü

Küresel ölçekte kızamık vakalarındaki artış, bölgesel olarak farklılık gösteriyor. 2024 yılında, DSÖ Doğu Akdeniz Bölgesi'nde kızamık vakaları 2019'a göre %86 oranında arttı. Avrupa Bölgesi'nde bu artış %47, Güneydoğu Asya Bölgesi'nde ise %42 olarak kaydedildi. Buna karşılık, Afrika Bölgesi'nde kızamık vakalarında %40, ölümlerde ise %50'lik bir azalma yaşandı. Uzmanlar, bu olumlu tablonun artan aşılama oranlarıyla doğrudan bağlantılı olduğunu belirtiyor. Ancak, kızamık vakalarındaki artış, özellikle sağlık hizmetlerine ve beslenmeye daha iyi erişimi olan ülkelerde, ölüm oranlarını düşük tutsa da, hastalığın yol açtığı körlük, zatürre ve ensefalit gibi ciddi komplikasyonlar riskini beraberinde getiriyor. Kızamık, özellikle bağışıklık sistemi zayıf olan çocuklar için hayati tehlike oluşturabiliyor.

Aşılamada yeterli kapsama ulaşılamadı

2024 yılı itibarıyla, dünya genelinde çocukların yaklaşık %84'ü kızamık aşısının ilk dozunu, yalnızca %76'sı ise ikinci dozunu alabildi. DSÖ ve UNICEF'in tahminlerine göre, bu oranlar geçen yıla göre kısmi bir iyileşme gösterse de, toplumsal bağışıklığın sağlanabilmesi için yeterli değil. DSÖ'nün önerdiği iki doz kızamık aşısında en az %95'lik bir kapsama oranı gerekiyor. Ancak, halen 30 milyondan fazla çocuk kızamığa karşı tam olarak korunmuş değil. Bu çocukların üçte ikisi, çoğunlukla Afrika ve Doğu Akdeniz bölgelerinde, kırılgan ve çatışma ortamlarında yaşıyor. Aşılamanın yetersiz olduğu bu bölgeler, kızamık salgınlarının en yoğun görüldüğü alanlar olarak öne çıkıyor.