Gıda koruyucuları kanser ve diyabet riskini artırabilir

Avrupa pazarında endüstriyel gıdalar ve içeceklerde sıkça kullanılan koruyucu maddeler, son zamanlarda yayımlanan iki kapsamlı Fransız araştırmasının odağına girmiştir. Bu çalışmalar, belirli gıda katkı maddelerinin tüketilmesinin kanser ve metabolik hastalıklar açısından sağlık risklerini artırabileceğini göstermektedir. Perşembe günü açıklanan bulgular, beslenme ve halk sağlığı alanında önemli tartışmalara yol açmıştır.

Araştırmaların kapsamı ve bulguları

BMJ dergisinde yayımlanan ilk araştırma, 100.000'den fazla Fransız katılımcının beslenme alışkanlıklarını inceleyerek, endüstriyel gıdalarda yaygın olarak bulunan koruyucu maddeler ile genel kanser, meme kanseri ve prostat kanseri arasında çoklu bağlantılar tespit etmiştir. Özellikle jambon, domuz pastırması ve sosisleri kürleme işleminde kullanılan nitrit ve nitrat gibi maddeler, bu hastalıkların görülme sıklığında artışla ilişkilendirilmiştir. Nature Communications dergisinde yer alan ikinci çalışma ise, bazı gıda katkı maddelerinin tip 2 diyabet gelişimi ile bağlantılı olduğunu ortaya koymuştur. Her iki araştırma da, uzun yıllar boyunca devam eden ve katılımcıların düzenli olarak diyetleri hakkında bilgi verdiği bir Fransız epidemiyoloji projesinden veriler kullanmıştır.

Araştırmaların başında yer alan Fransız epidemiyolog Mathilde Touvier, bulguların anlamını açıklarken, koruyucu maddeler içeren ürünlerin tüketilmesinin doğrudan ve hemen kanser gelişimine neden olmadığını vurgulamıştır. Bununla birlikte, bu tür katkı maddelerine maruz kalma düzeyinin sınırlandırılması gerektiğini belirtmiştir. Touvier'e göre, genel halk için en pratik tavsiye, alışveriş sırasında mümkün olduğunca az işlenmiş gıdaları tercih etmektir.

Riski artıran maddeler ve ölçüsü

Araştırmalarda tespit edilen en güçlü bağlantı, sodyum nitrit ve prostat kanseri arasında gözlenmiştir; bu bağlantı, hastalık riskini yaklaşık üçte bir oranında artırmaktadır. Ancak bu artış, sigara içme gibi diğer risk faktörleriyle karşılaştırıldığında nispeten ılımlı kalmaktadır. Örneğin, ağır sigara içmek akciğer kanseri riskini 15 kattan fazla yükseltmektedir. Gıda ve içeceklerde küf ve bakteri büyümesini önlemek amacıyla kullanılan potasyum sorbat ise, tip 2 diyabet geliştirme riskinin iki katıyla ilişkilendirilmiştir. Bu bulgular, gıda koruyucularının sağlık üzerindeki etkisinin karmaşık ve çok yönlü olduğunu göstermektedir.

Bilim insanlarının uyarıları ve metodoloji tartışmaları

Araştırmalara katılmayan bağımsız bilim insanları, çalışmaların sağlam metodolojisini takdir etmiş ancak sonuçların yorumlanmasında dikkat çekmişlerdir. King's College London'dan beslenme uzmanı Tom Sanders, bulguların, sağlığa zarar verdiği zaten bilinen diğer faktörlerin tam olarak kontrol edilmemesinden kaynaklanabileceğini öne sürmüştür. Örneğin, işlenmiş et ve alkol tüketimi, kanser riskiyle güçlü bir şekilde bağlantılıdır. Bu nedenle, şarap içiminde kullanılan sodyum metabisülfit gibi koruyucuların değil, aslında şarabın kendisinin kanser riskini artırabileceği ihtimali mevcuttur. Sanders, gıda koruyucularının etkisini daha net bir şekilde anlamak için ek araştırmaların yapılması gerektiğini vurgulamıştır.