Demansla mücadelede yeni umut! Bazı aşılar beyni hastalıktan koruyabilir

Dünya genelinde hızla artan demans vakaları, bilim insanlarını ve sağlık otoritelerini yeni çözümler aramaya yöneltti. Galler'de 2013 yılında başlatılan zona aşısı programı, demans riskini yüzde 20 oranında düşürdü. Bu çarpıcı sonuç, yaşa özel uygulanan aşının, demans gibi nörodejeneratif hastalıklara karşı beklenmedik bir koruma sağladığını ortaya koydu. Uzmanlar, bu bulgunun yalnızca Galler ile sınırlı kalmadığını, İngiltere, İskoçya, Kanada ve Avustralya gibi ülkelerde de benzer sonuçlar elde edildiğini belirtiyor. 2050 yılına kadar demans hastası sayısının 140 milyona ulaşacağı öngörülürken, aşıların ucuz, güvenli ve geniş kitlelere uygulanabilir olması, küresel sağlık politikalarında önemli bir umut kaynağı olarak öne çıkıyor.

Prof. Geldsetzer: 'Zona aşısı demans riskini yüzde 20 azalttı'

Stanford Üniversitesi'nden epidemiyolog Prof. Pascal Geldsetzer ve ekibi, Galler'de 2013 yılında başlatılan zona aşısı programının etkilerini inceledi. Araştırmada, 1 Eylül 2013 ve sonrasında 70 yaşına girenlere sunulan zona aşısının, demans riskini yüzde 20 oranında azalttığı tespit edildi. Bu oran, demans araştırmalarında dikkate değer bir başarı olarak görülüyor. Geldsetzer, bu bulgunun rastlantısal bir şekilde ortaya çıktığını ve yaşa özel aşılamanın, klinik deneylerdeki rastgelelik etkisini sağladığını vurguladı. Ayrıca, zona aşısı yapılan kişilerin yalnızca hastalığa yakalanma riskinin değil, hastalığın ilerleme hızının da yavaşladığına dair bulgular elde edildi. Bu gelişme, demansın önlenmesinde aşılara yönelik ilgiyi artırdı ve bilim dünyasında heyecan yarattı.

Aşıların demans üzerindeki etkisi: Küresel çalışmalar umut vadediyor

Galler'de elde edilen başarı, diğer ülkelerde de benzer araştırmaların önünü açtı. İngiltere, İskoçya, Kanada ve Avustralya'dan gelen veriler, zona aşısının demans riskini düşürdüğünü doğruladı. Bununla birlikte, yalnızca zona aşısı değil, grip ve BCG gibi diğer aşıların da Alzheimer ve demans riskini azalttığına dair bulgular artıyor. 2023 yılında yayımlanan bir meta-analiz, grip aşısı olan yaşlıların demans geliştirme riskinin yüzde 31 daha düşük olduğunu gösterdi. Texas Üniversitesi'nin 2026'da yayımladığı bir çalışma ise yüksek doz grip aşısının standart doza göre demans riskini yüzde 20 daha fazla azalttığını ortaya koydu. Ayrıca, tüberkülozdan koruyan BCG aşısı da, sekiz yıl boyunca izlenen mesane kanseri hastalarında Alzheimer riskini anlamlı oranda düşürdü. Edinburg Üniversitesi'nden Prof. Richard Lathe, hangi aşının kullanıldığından ziyade, aşılanmanın kendisinin koruyucu etkisinin öne çıktığını belirtti. Lathe, "Ne kadar çok aşı alırsanız, o kadar fazla koruma sağlarsınız" diyerek, aşının bağışıklık sistemini genel olarak güçlendirdiğine dikkat çekti.

Bağışıklık sistemi ve demans ilişkisi yeniden düşünülüyor

Son yıllarda yapılan araştırmalar, demans ve Alzheimer'ın yalnızca beyindeki toksik protein birikimiyle açıklanamayacağını gösterdi. Bağışıklık sisteminin ve iltihaplanmanın, hastalığın gelişiminde kritik rol oynadığına dair bulgular güçleniyor. Amiloid ve tau proteinlerinin beyinde birikmesi, uzun süredir Alzheimer'ın temel nedeni olarak görülüyordu. Ancak yeni teoriler, bu proteinlerin beyinde enfeksiyon veya iltihap gibi başka süreçlerin tetiklediği bir savunma mekanizması olabileceğini öne sürüyor. Özellikle herpes virüsleriyle ilişkili enfeksiyonların, Alzheimer riskini artırdığı; buna karşılık, zona aşısının doğrudan veya dolaylı olarak beyin iltihabını azaltıcı etki gösterdiği düşünülüyor. Bağışıklık sisteminin yaşla birlikte zayıflaması, yaşlı bireyleri enfeksiyonlara ve kronik iltihaba karşı daha savunmasız bırakıyor. Bu nedenle, aşılama yoluyla bağışıklık sisteminin güçlendirilmesi, yalnızca demans değil, yaşa bağlı birçok hastalığın önlenmesinde etkili olabilir.