Demansın üçte biri beyin dışı hastalıklara bağlı! bilim insanlarından çarpıcı tespit

Çin'deki Sun Yat-sen Üniversitesi'nden bilim insanlarının liderliğinde gerçekleştirilen geniş çaplı bir inceleme, demansın yalnızca merkezi sinir sistemiyle sınırlı olmadığını, hatta bazı durumlarda beyinle bile başlamadığını gözler önüne serdi. Dünya genelinden 200'ü aşkın çalışmanın analiz edildiği araştırmaya göre, tüm demans vakalarının yaklaşık üçte biri, beyin dışı hastalıklarla bağlantılı. Bu oran, küresel ölçekte neredeyse 19 milyon kişiye karşılık geliyor. Araştırmanın sonuçları, demansın çok sayıda alt türü bulunduğunu ve bu türlerin tamamının doğrudan beyin kaynaklı olmayabileceğini bir kez daha gündeme taşıdı.

Periferik hastalıkların demans üzerindeki etkisi

Bilim dünyasında "periferik hastalıklar" olarak adlandırılan ve vücudun farklı organlarını etkileyen rahatsızlıkların, demans gelişiminde önemli bir rol oynayabileceği uzun süredir tartışılıyordu. Çinli araştırmacıların yürüttüğü bu son küresel inceleme, demans riskiyle en yakından ilişkili olan 16 hastalığı belirledi. Özellikle diş eti hastalığı, kronik karaciğer rahatsızlıkları, işitme ve görme kaybı ile tip 2 diyabet, demans riskini en fazla artıran periferik hastalıklar arasında yer aldı. Osteoartrit, böbrek hastalıkları, kalp-damar sistemi bozuklukları, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) ve bağışıklık sistemi aracılı iltihaplı bağırsak hastalıkları da risk faktörleri arasında sıralandı. Araştırmada, bu hastalıkların demans üzerindeki etkisinin doğrudan nedensellik taşımadığı, ancak güçlü bir ilişki bulunduğu vurgulandı.

Demans ve periferik hastalıklar arasındaki karmaşık ilişki

Son yıllarda yapılan çeşitli bilimsel çalışmalar, demans ile kan şekeri dalgalanmaları, tip 2 diyabet, işitme kaybı, görme bozuklukları, bağırsak iltihabı ve diş eti hastalığı gibi periferik sağlık sorunları arasında yakın bir ilişki olduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar, işitme cihazı kullanımının demansı önlemeye katkı sağlayabileceğini ve karaciğer sirozunun tedavisinin bilişsel gerilemeyi yavaşlatabileceğini öne sürüyor. Ayrıca, diyabet veya insülinle ilgili sorunlar için kullanılan bazı ilaçların, beklenmedik şekilde beyin fonksiyonlarını olumlu etkileyebileceği ve bilişsel sağlığı destekleyebileceği belirtiliyor. Ancak bilim insanları, demans ile bu periferik hastalıklar arasındaki bağlantının tam olarak nasıl işlediğini henüz kesin olarak açıklayamıyor. Bu nedenle, demansın yalnızca nörolojik bir hastalık olarak değerlendirilmesinin yetersiz olabileceği vurgulanıyor.

Beyin ve vücut arasındaki bağlantının önemi

Beyin, uzun yıllar boyunca vücudun geri kalanından izole edilmiş bir organ olarak düşünülse de, günümüzde yapılan araştırmalar beyin ile periferik organlar arasındaki karmaşık ilişkileri ortaya koyuyor. Beyin-bağırsak ekseni, beyin-kemik ekseni, beyin-bağışıklık sistemi ve beynin karaciğer, kalp, böbrekler, cilt, yağ dokusu, lenf sistemi ve kaslarla olan bağlantıları, nörobilim alanında yeni bakış açıları kazandırıyor. Bu çok yönlü ilişkiler, demans gibi karmaşık hastalıkların anlaşılmasında önemli bir rol oynuyor. Çin'deki incelemede, başlangıçta 26 yaygın periferik hastalık incelendi; ancak meta-analizler sonucunda yalnızca 16 hastalığın demans riskiyle anlamlı şekilde bağlantılı olduğu tespit edildi. Hipertansiyon, obezite, yüksek kolesterol, depresyon ve tiroid hastalığı ise bu bağlantıyı göstermeyen hastalıklar arasında yer aldı.