Diyabet uzmanlarından tip 5 diyabet için küresel seferberlik çağrısı

Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF), diyabet alanında uzun süredir devam eden tartışmalara son vererek, 2025 yılında tip 5 diyabeti resmi olarak tanıdı. Bu önemli gelişme, dünya genelinde özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşayan ve sayıları 25 milyona ulaşan hastalar için umut oldu. Tip 5 diyabet, bugüne kadar yeterince araştırılmamış ve çoğunlukla yanlış teşhis edilmiş bir hastalık olarak biliniyordu. IDF'nin bu kararı, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) gibi diğer uluslararası sağlık otoritelerini de harekete geçirmeye teşvik etti. Diyabetin yeni tanınan bu türü, besin eksikliğiyle doğrudan bağlantılı ve özellikle yetersiz tıbbi bakımın olduğu bölgelerde ciddi bir halk sağlığı sorunu oluşturuyor.

IDF'den tip 5 diyabet için küresel eylem planı

Tip 5 diyabetin tanınması, diyabet alanında çığır açan bir adım olarak değerlendiriliyor. İlk olarak 1955'te Jamaika'da tanımlanan ve uzun süre bilim dünyasında göz ardı edilen bu hastalık, 1980'lerde WHO tarafından kısmen kabul edilse de, net tanı kriterlerinin ve bilimsel uzlaşının eksikliği nedeniyle yıllarca arka planda kaldı. 1999'da ise WHO, eldeki kanıtların yetersizliğini öne sürerek tip 5 diyabeti sınıflandırmadan çıkardı. Bu süreçte, hastalığın tanı ve tedavisinde yaşanan belirsizlikler, milyonlarca kişinin yanlış tedavi almasına ve sağlık sistemlerinin yetersiz kalmasına yol açtı. IDF'nin 2025'te aldığı bu kararla birlikte, tip 5 diyabet için resmi tanı kriterleri ve tedavi kılavuzlarının hazırlanması, küresel bir hasta kaydının oluşturulması ve sağlık profesyonellerine yönelik eğitim programlarının başlatılması hedefleniyor. IDF'nin bu adımı, tip 5 diyabetin doğru teşhis edilmesi ve etkili biçimde yönetilmesi için uluslararası iş birliğini de zorunlu kılıyor.

Tip 5 diyabetin benzersiz yapısı ve tedavi zorlukları

Tip 5 diyabet, diğer diyabet türlerinden farklı olarak, doğrudan besin eksikliğine bağlı gelişiyor ve çoğunlukla malnütrisyonla ilişkili diyabet mellitus (MRDM) olarak adlandırılıyor. Uzmanlar, özellikle Asya ve Afrika'da ciddi gıda güvensizliği yaşayan topluluklarda bu diyabet türünün yaygın olduğuna dikkat çekiyor. Exeter Üniversitesi'nden diyabet araştırmacısı Craig Beall, hastalığın doğru şekilde tanımlanmasının ve tedavi edilmesinin hayati öneme sahip olduğunu vurguladı. Tip 5 diyabet, insülin direnciyle değil, pankreasın gelişiminde ve insülin üretim kapasitesinde ortaya çıkan bozukluklarla kendini gösteriyor. Bu nedenle, tip 1 ve tip 2 diyabet için uygulanan standart tedaviler tip 5 diyabette etkisiz kalabiliyor ve hatta zararlı olabiliyor. Özellikle insülin tedavisinin yanlış uygulanması, hipoglisemi riskini artırarak hastaların hayatını tehdit edebiliyor. Meredith Hawkins'in liderliğinde yürütülen araştırmalar, tip 5 diyabetli hastaların çoğunlukla minimal insülin desteğine ihtiyaç duyduğunu ve alternatif tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesi gerektiğini ortaya koydu.

Hawkins ve bilim dünyasından tip 5 diyabet için seferberlik çağrısı

Albert Einstein Tıp Fakültesi Küresel Diyabet Enstitüsü'nden endokrinolog Meredith Hawkins, tip 5 diyabetin küresel ölçekte tanınması için yıllardır mücadele ediyor. Hawkins, bu hastalığın tüberkülozdan daha yaygın ve HIV/AIDS kadar ciddi olduğunu belirterek, resmi bir isim ve tanı olmadan hastaların teşhis ve tedavi süreçlerinin sekteye uğradığını ifade etti. Özellikle 2022'de yayımlanan çalışmasında, tip 5 diyabetin kendine özgü bir metabolik profile sahip olduğunu kanıtlayan Hawkins, kısa süre önce Hindistan'da yapılan klinik denemelerle de MRDM'li hastalarda insülin eksikliğinin tip 1 diyabete kıyasla daha hafif seyrettiğini, ancak insülin direncinin tip 2 diyabetteki kadar belirgin olmadığını gösterdi. Hawkins'in başkanlığında kurulan IDF Tip 5 Diyabet Çalışma Grubu, yeni tanı kriterleri ve tedavi protokolleri oluşturmak için yoğun çaba harcıyor. Hawkins, yanlış tedavi nedeniyle genç hastaların hayatını kaybettiğine dikkat çekerek, bu konuda daha fazla araştırma ve savunuculuk yapılmasının gerekliliğini vurguladı.