D vitamini eksikliği hakkında bilmeniz gerekenler

D vitamini eksikliği, Türkiye'de giderek artan bir sağlık sorunu olarak öne çıkıyor. Güneş ışığından yeterince faydalanamayan bireylerde sıkça rastlanan bu durum, çoğu zaman belirgin bir şikâyet oluşturmadan ilerleyebiliyor. Ancak, eksikliğin uzun süre devam etmesi halinde kemik sağlığından bağışıklık sistemine kadar pek çok alanda ciddi sorunlar ortaya çıkabiliyor. Sağlık otoriteleri, özellikle risk grubunda yer alan kişilerin düzenli olarak D vitamini seviyelerini kontrol ettirmesi gerektiğini vurguluyor.

D vitamini eksikliği neden önem taşıyor?

D vitamini, halk arasında "güneş vitamini" olarak biliniyor ve vücutta güneş ışığına maruz kalındığında doğal olarak üretiliyor. Bu vitaminin en temel işlevlerinden biri, kemiklerin güçlü ve sağlıklı kalmasını sağlamak. D vitamini, bağırsaklardan kalsiyum ve fosforun emilimini kolaylaştırarak kemik dokusunun korunmasına yardımcı oluyor. Eksiklik durumunda ise kemiklerde yumuşama, ağrı ve kırık riski artıyor. Özellikle yetişkinlerde osteomalazi, çocuklarda ise raşitizm gibi ciddi hastalıklar ortaya çıkabiliyor. Türkiye'nin birçok bölgesinde yılın büyük kısmında güneşli günler yaşansa da, şehir yaşamı ve kapalı alanlarda geçirilen uzun saatler nedeniyle D vitamini eksikliği yaygın olarak görülüyor. Uzmanlar, bu nedenle toplumun geniş bir kesiminin risk altında olduğunu belirtiyor.

Belirtiler genellikle sinsi ilerliyor

D vitamini eksikliği çoğu zaman belirgin bir belirti vermiyor. Birçok kişi, eksikliği fark etmeden yaşamını sürdürüyor. Ancak eksiklik şiddetli ve uzun süreli hale geldiğinde, kemiklerde zonklama tarzında ağrı, kaslarda güçsüzlük ve yorgunluk gibi şikâyetler ortaya çıkabiliyor. Osteomalazi gelişen yetişkinlerde, yürüyüşte zorlanma, sık düşmeler ve kemik kırıkları daha sık görülüyor. Çocuklarda ise raşitizm nedeniyle kemik deformiteleri ve büyüme geriliği yaşanabiliyor. Ayrıca, D vitamini eksikliği yorgunluk, halsizlik ve depresyon gibi ruhsal belirtilerle de kendini gösterebiliyor. Bu nedenle, özellikle risk grubunda yer alan bireylerin bu tür şikâyetleri ciddiye alması ve bir sağlık kuruluşuna başvurması öneriliyor.

Kimler risk altında?

D vitamini eksikliği açısından en yüksek risk grubunu, günün büyük bölümünü kapalı alanlarda geçirenler oluşturuyor. Yaşlılar, evde uzun süre kalanlar ve koyu tenli bireyler, güneş ışığından yeterince yararlanamadıkları için eksiklik riskiyle daha fazla karşı karşıya kalıyor. Ayrıca, yeterli miktarda D vitamini içeren besinleri tüketmeyenler, bağırsaklarında emilim bozukluğu olanlar ve kronik böbrek veya karaciğer hastalığı bulunan kişiler de risk altında. Obezite sorunu yaşayanlarda ise vücut yağı, D vitaminini depolayarak kana geçişini engelleyebiliyor. Nöbet önleyici ilaçlar gibi bazı ilaçları düzenli kullananlarda da D vitamini seviyeleri düşebiliyor. Tüm bu grupların, sağlık profesyonelleri tarafından düzenli olarak izlenmesi ve gerekirse kan testleriyle D vitamini düzeylerinin kontrol edilmesi büyük önem taşıyor.

D vitamini eksikliği nasıl teşhis edilir?

D vitamini eksikliğinin tanısı, genellikle 25-hidroksivitamin D (25(OH)D) adı verilen kan testiyle konuluyor. Bu test, vücuttaki D vitamini seviyesini doğrudan ölçebiliyor. Sağlık otoriteleri, özellikle obezite, kronik böbrek hastalığı veya bağırsak emilim bozukluğu gibi risk faktörleri bulunan kişilerin düzenli aralıklarla bu testi yaptırmasını öneriyor. Yaşlı bireylerde düşme sıklığının artması gibi belirtiler de, sağlık profesyonellerini D vitamini eksikliği açısından tetkik yapmaya yönlendirebiliyor. Ancak, herhangi bir belirti göstermeyen sağlıklı bireylerde rutin D vitamini taraması şu an için önerilmiyor. Test sonuçlarına göre, 25(OH)D düzeyinin 20 ng/mL'nin üzerinde olması normal kabul edilirken, 12-20 ng/mL arası yetersizlik, 12 ng/mL'nin altı ise ciddi eksiklik olarak değerlendiriliyor. 50 ng/mL'nin üzerindeki seviyeler ise zararlı etkilere yol açabileceği için dikkatle takip edilmesi gerekiyor.

D vitamini eksikliği tedavisinde hangi yöntemler uygulanıyor?

D vitamini eksikliği tespit edildiğinde, tedavi planı eksikliğin derecesine ve kişinin mevcut sağlık durumuna göre belirleniyor. Çoğu vakada, ağız yoluyla alınan D vitamini takviyeleriyle eksiklik giderilebiliyor. D vitamini takviyeleri genellikle iki ana formda sunuluyor: D2 (ergokalsiferol) ve D3 (kolekalsiferol). Türkiye'de ve dünyada en çok tercih edilen form D3 oluyor. Standart bir tedavi protokolü bulunmamakla birlikte, sekiz hafta boyunca haftada bir kez 50.000 IU D vitamini almak veya günlük 6.000 IU ile başlanıp, ardından 1.500-2.000 IU'luk idame dozuna geçmek yaygın uygulamalar arasında yer alıyor. Emilim bozukluğu veya bazı ilaçları kullanan bireylerde ise daha yüksek dozlara ihtiyaç duyulabiliyor. Tedavi sürecinde, doktor kontrolünde düzenli kan testleriyle D vitamini düzeyinin izlenmesi büyük önem taşıyor.