200 milyon kişiye umut! Yeni göz damlası görme yetisini geri getiriyor

Katalonya Biyomühendislik Enstitüsü'nün (IBEC) liderliğinde yürütülen uluslararası bir araştırma, görme kaybına yol açan retinal hastalıklara karşı yeni bir umut doğurdu. Barselona merkezli bilim insanları, yaşa bağlı maküler dejenerasyon (AMD) ve retinitis pigmentosa (RP) gibi hastalıklarda kaybolan görme yetisini yeniden kazandırabilen deneysel bir göz damlası geliştirdi. Fotoreseptörlerin işlevini taklit eden ve fotofarmakolojiye dayanan bu yeni bileşikler, hayvanlar üzerinde yapılan deneylerde görsel tepkilerin geri dönmesini sağladı. Araştırmacılar, yeni göz damlasının, dünya genelinde yaklaşık 200 milyon kişiyi etkileyen fotoreseptör dejenerasyonuna bağlı körlüklerde, invazif cerrahi veya genetik değişiklik gerektirmeden, kolayca uygulanabilen bir tedavi olarak öne çıktığını belirtiyor.

IBEC ekibi: göz damlası ile hayvanlarda görme davranışı geri döndü

Görme kaybı, özellikle yaşa bağlı maküler dejenerasyon ve retinitis pigmentosa gibi hastalıklarda, retina üzerindeki fotoreseptör hücrelerinin zamanla bozulması ve ölmesiyle ortaya çıkıyor. Bu hastalıklar yalnızca bireylerin bağımsızlığını ve yaşam kalitesini azaltmakla kalmıyor, aynı zamanda küresel çapta yılda 400 milyar doları aşan sağlık giderlerine ve iş gücü kaybına yol açıyor. Fotoreseptörler kaybolduğunda, görsel bilgiyi beyne ileten retinal ağın büyük bir bölümü işlevini korusa da, ışık sinyali alamadığı için devre dışı kalıyor. IBEC öncülüğünde çalışan araştırma ekibi, bu korunmuş devreyi yeniden etkinleştirmenin yollarını aradı ve göz damlası formunda uygulanabilen, fotoreseptörlerin görevini üstlenen yeni bir molekül ailesi olan prosthe6'yı geliştirdi. Hayvan modellerinde yapılan deneylerde, prosthe6 uygulanan kör fareler ve zebrafish larvaları, ışık-kaynaklı davranış değişiklikleri göstermeye başladı. Özellikle prosthe6-12 ve prosthe6-15 adlı bileşikler, göz damlası veya enjeksiyon yoluyla uygulandığında, hayvanların karanlığa yönelme gibi doğal reflekslerini tekrar kazandığı gözlemlendi. Bu bulgu, göz damlasının, kaybolan fotoreseptör sinyallerini taklit ederek, canlıların ışık algısını geri getirdiğini gösteriyor.

Prosthe6 göz damlası: fotofarmakolojiyle yeni bir tedavi yaklaşımı

Prosthe6 adlı göz damlası, fotofarmakoloji prensibine dayanıyor. Yani, ilacın etkisi ışıkla açılıp kapanabiliyor ve bu sayede tedavi süreci doğrudan çevresel aydınlatmaya bağlı olarak kontrol edilebiliyor. Araştırmacılar, prosthe6'nın, retina devresinde fotoreseptörlerin hemen altında yer alan ON bipolar hücreleri hedef aldığını belirtti. Bu hücreler, normalde ışık sinyallerini alıp görsel bilgiyi beyne taşıyor. Retinal dejenerasyon durumunda, bu hücreler işlevsel kalıyor ancak inaktif durumda bulunuyor. Prosthe6 molekülleri, ışıkla şekil değiştirerek, kaybolan fotoreseptörlerden gelen sinyali taklit ediyor ve ON bipolar hücreleri üzerinden görsel devreyi yeniden aktive ediyor. Bu yaklaşım, genetik müdahale veya elektronik implant gerektirmeden, kolayca uygulanabilir ve geri döndürülebilir bir tedavi sunuyor. Ayrıca, prosthe6'nın küçük ve suda çözünebilen yapısı sayesinde, tipik iç mekan veya gün ışığında bile etkili olabiliyor. Bu da, yüksek yoğunluklu ışık kaynakları veya özel cihazlara ihtiyaç duymadan, hastaların günlük yaşamda fonksiyonel görme yetisine kavuşmasını mümkün kılıyor.

IBEC: göz damlası insan denemelerine hazırlanıyor

Prosthe6 göz damlası, şu anda hayvan deneyleri aşamasında bulunuyor ve insanlarda klinik denemeler henüz başlamadı. Ancak, IBEC ve iş birliği içindeki araştırma grupları, ilacın güvenlik profilini değerlendirmeye ve daha uzun süreli görsel rehabilitasyon sağlayacak yeni formülasyonlar geliştirmeye devam ediyor. Teknolojinin patent koruması altında olduğu belirtiliyor ve araştırmacılar, insan denemeleri için yatırım çekmeye yönelik adımlar atıyor. Ayrıca, bu süreci hızlandırmak ve klinik uygulamaya geçişi kolaylaştırmak amacıyla Eyelumina adlı bir yan kuruluş kuruldu. IBEC'te Nanoproblar ve Nanoswitches grubunun lideri ve çalışmanın ortak lideri Profesör Pau Gorostiza, "Bunu bir tedaviye dönüştürmek uzun ve zahmetli bir süreç. Ancak elde edilen sonuçlar, invazif olmayan ve genetik mutasyondan bağımsız bir mekanizmayla, ilaçlarla yüksek kaliteli görmeyi çoğu hastaya ulaştırmanın artık gerçekçi bir olasılık olduğunu gösteriyor" dedi. Barselona Üniversitesi'nden Rosalba Sortino ise, "Amacımız, sağlıklı retinanın işleyişine en yakın moleküler mekanizmayı kullanarak, kaybolan fotoreseptörlerin görevini üstlenmekti. Retinal devreyi bypass etmek yerine, aynı devre seviyesinde yeniden etkinleştirme hedefledik" ifadelerini kullandı.