Şehirleri yeşillendirmek neden her zaman daha temiz hava sağlamıyor?

Nanjing Üniversitesi'nden Profesör Xin Huang ve Mengmeng Li'nin liderliğinde yürütülen yeni bir araştırma, şehirlerdeki ağaçlandırmanın yaz aylarında sıcaklıkları düşürdüğünü, ancak aynı zamanda ozon kirliliğiyle ilgili beklenmedik sorunlara yol açabileceğini ortaya koydu. Bilim insanları, Kuzey Yarımküre'deki büyük metropollerde, özellikle aşırı sıcakların ve ozon kirliliğinin birlikte arttığı dönemlerde, kentsel bitki örtüsünün rolünü kapsamlı biçimde inceledi. 2022 yazında rekor kıran ısı dalgalarının etkilediği Kaliforniya, ABD Atlantik Kıyısı, Batı Avrupa, Çin'in Yangtze Nehri Deltası ve Tokyo-Pasifik Kıyısı'nda yapılan analizlerde, şehirlerin serinletilmesi için başvurulan yeşil altyapı çözümlerinin, hava kalitesi açısından karmaşık bir tabloya yol açtığı belirlendi.

Nanjing Üniversitesi: Kentsel yeşillik sıcaklıkları düşürdü

Araştırma ekibi, beş büyük metropoldeki sıcaklık ve hava kalitesi verilerini yer ölçümleri, yeniden analiz edilen iklim kayıtları ve hava kimyasının gerçek zamanlı simülasyonlarıyla birleştirdi. Elde edilen bulgular, kentsel yeşillik uygulamalarının yaz aylarında ortalama günlük en yüksek sıcaklıkları 0,26 ile 1,08 derece arasında düşürdüğünü gösterdi. Bu serinletici etkinin büyüklüğü, şehirlerin sahip olduğu bitki örtüsü miktarı ve yerel iklim koşullarıyla yakından ilişkili. Özellikle aşırı sıcakların yaşandığı dönemlerde, kentsel yeşillik sayesinde nüfusun en tehlikeli sıcaklık aralıklarına maruz kalma oranı belirgin şekilde azaldı. Bilim insanları, bu düşüşün, kentlerdeki ısı dalgalarının etkisini hafifletmede önemli bir rol oynadığını vurguluyor. Ancak, bu olumlu etkinin yanında, kentsel yeşilliğin hava kalitesi üzerinde karmaşık ve bazen olumsuz sonuçlara da yol açabileceği tespit edildi.

Ozon kirliliği: Yeşil alanlar beklenmedik bir risk yaratıyor

Şehirlerdeki ağaçlar ve diğer bitki örtüsü, sıcaklıkları düşürmenin yanı sıra ozon kirliliğiyle ilgili yeni bir denge sorununu da beraberinde getiriyor. Araştırmaya göre, kentsel yeşillik iki farklı mekanizmayla ozon seviyelerini etkiliyor. Birincisi, bitkiler tarafından sağlanan serinlik, yer yüzeyine yakın hava tabakasını sakinleştiriyor. Bu daha durgun hava, kirleticilerin karışmasını ve dağılmasını zorlaştırarak, özellikle şehir merkezlerinde ozon üretimini azaltabiliyor; ancak banliyölerde aynı etki görülmüyor, hatta bazı durumlarda ozon seviyeleri artabiliyor. İkinci olarak, serinletici etki, şehir etrafındaki hava sirkülasyonunu zayıflatıyor ve bu da ozonun şehir merkezi ile çevresi arasında farklı biçimlerde hareket etmesine yol açıyor. Araştırmacılar, bu iki mekanizmanın şehirlerin hava kalitesi üzerinde öngörülemeyen sonuçlar yaratabileceğini belirtiyor.

Biyojenik uçucu organik bileşenler ve ozon artışı

Bitki örtüsünün ozon kirliliği üzerindeki etkisi sadece hava sirkülasyonuyla sınırlı kalmıyor. Kentsel yeşillik, biyojenik uçucu organik bileşenler (BVOC) adı verilen ve ozonun öncüsü olan kimyasalları atmosfere yayıyor. Şehirlerdeki toplam BVOC salınımı, doğal ormanlara kıyasla genellikle daha düşük olsa da, trafik ve sanayi kaynaklı yüksek azot oksit kirliliğiyle birleştiğinde, yerel ozon oluşumu üzerinde orantısız bir etki yaratabiliyor. Bu durum, serinletici faydaların bir kısmının BVOC kaynaklı ozon artışı nedeniyle dengelenmesine yol açıyor. Nanjing Üniversitesi araştırmacıları, kentsel yeşilliğin sağladığı serinliğin, bitki kaynaklı BVOC'lerin tetiklediği ozon artışıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Dolayısıyla, şehirlerde ağaçlandırma projeleri planlanırken hem serinletici etkiler hem de hava kalitesi üzerindeki karmaşık sonuçlar dikkate alınmalı.