Antarktika kayaları buzulların geçmişteki hareketlerini ortaya çıkardı

Antarktika'nın Batı Antarktika Yarımadası'ndaki Marguerite Körfezi boyunca uzanan kaya ve moloz sırtları, buzulların geçmişteki sınırlarını gösteriyor. Bilim insanları, bu oluşumların ne zaman meydana geldiğine ilişkin doğrudan kanıtların eksik olduğu bölgede önemli bir boşluğu doldurdu.

Quaternary Science Reviews dergisinde yayımlanan çalışmada, Marguerite Körfezi'ndeki Geç Neobuzul Çağı morenleri için doğrudan yüzey maruziyet yaşları belirlendi. Horseshoe Adası'ndaki Shoesmith Buzulu'nda bulunan bir morenin yaşı 496 ± 79 yıl olarak hesaplandı. Bu sonuç, morenin Küçük Buzul Çağı sırasında oluştuğunu gösteriyor.

İstanbul Teknik Üniversitesi Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü'nden profesör Attila Çiner, kaya sırtlarının buzun oluşturduğu eski sınırlara benzediğini belirtti. Çiner, kayaların ne zaman açığa çıktığını belirlemenin, doğrudan gözlemlerden önce buzulların geçmiş konumlarını haritalamayı sağladığını söyledi.

Antarktika'nın buzul zaman çizelgesindeki eksik dönem

Bilim insanları, Son Buzul Maksimumu'nun ardından Marguerite Körfezi'ndeki buzların çok daha eski geri çekilme süreci hakkında kapsamlı bilgiye sahip. Ancak son birkaç bin yıldaki gelişmelere ilişkin anlayış sınırlı kalıyor.

Yaklaşık 4 bin yıl önce başlayan ve yaklaşık 200 yıl önce sona eren Neobuzul Çağı'nın son bölümü, esas olarak Kuzey Yarımküre kayıtlarında belgelenen ve M.S. 1300 ile 1850 arasına tarihlenen Küçük Buzul Çağı'yla örtüşüyor.

Önceki çalışmalar; göl ve deniz tortulları, yükselmiş kıyılar, gömülü yosunlar ve buzul yer şekillerinden yola çıkarak Antarktika Yarımadası'nın bazı bölümlerinde bu dönemde buzul ilerlemeleri yaşandığını gösterdi. Ancak Marguerite Körfezi'ndeki Neobuzul Çağı buzul birikintileri için bu çalışmadan önce tarihlendirme verisi bulunmuyordu.

Yeni araştırma, Antarktika'daki Küçük Buzul Çağı'nın kesin zamanını belirlediğini ileri sürmüyor. Bununla birlikte, buzulların bu yakın dönem iklim evresinde ne zaman ilerlediğini gösteren doğrudan tarihlendirilmiş morenler sunuyor.

Kayalar buzul hareketleri için saat görevi gördü

Araştırmacılar, Horseshoe Adası'ndaki Shoesmith ve Erinç buzulları ile yakındaki Calmette Yarımadası'ndaki Erol Buzulu'yla ilişkili morenleri inceledi. Moren, hareket eden buzun biriktirdiği veya ittiği kaya ve tortullardan oluşan sırtlara verilen ad.

Buzul geri çekilip kayaları açığa çıkardığında, kozmik ışınlar kayaların yüzeyinde eser miktarda berilyum-10 oluşturuyor. Bilim insanları bu izotopu ölçerek bir kaya yüzeyinin ne kadar süre açıkta kaldığını hesaplayabiliyor.

En net kayıt Shoesmith Moreni'nden elde edildi. Daha eski jeolojik sinyaller taşıyan örnekler çıkarıldıktan sonra morenin yaşı 496 ± 79 yıl olarak tahmin edildi. Bu tarih, morenin Neobuzul Çağı'nın sonunda, Küçük Buzul Çağı sırasında sabitlendiğine işaret ediyor.

Diğer jeolojik ve biyolojik verileri kullanan önceki çalışmalar da benzer dönemlerde buzul ilerlemeleri belirledi. Araştırma alanına 50 kilometreden (31 mil) daha yakın Rothera Burnu çevresindeki bir ilerleme, Shoesmith Buzulu'nun ilerlemesiyle aynı döneme rastladı.

Bu kayıtlar birlikte değerlendirildiğinde, zamanlama ve tek tek buzulların davranışları farklılık gösterse de Küçük Buzul Çağı'nın Batı Antarktika Yarımadası'nın bazı bölümlerinde önemli bir buzul genişleme evresi olduğu düşüncesini destekliyor.