Yüzyıllar sürse de kurtuluş yok! 2500 yılına kadar gezegenin yakasını bırakmayacak

Washington Üniversitesi'nden atmosfer bilimcisi Dargan Frierson ve eski UW öğrencisi Lauren Henrie'nin yürüttüğü yeni bir çalışma, büyük fosil yakıt ve çimento üreticilerinin bugüne kadar saldığı karbon emisyonlarının, 2500 yılına kadar Dünya'nın ısınmasına neden olmayı sürdüreceğini gösterdi. Araştırma, 178 büyük petrol, gaz, kömür ve çimento üreticisinin 1854'ten 2024'e kadar atmosfere saldığı 1.2 trilyon metrik ton karbondioksitin, gezegenin uzun vadeli iklim dengesini kökten etkilediğini ortaya koydu. Bilim insanları, bu emisyonların etkisinin yalnızca bugünün değil, gelecek yüzyılların da iklimini şekillendireceğini belirtiyor. Araştırma, karbon emisyonlarının etkilerinin, fosil yakıt kullanımının sona ermesinden yüzyıllar sonra dahi devam edeceğini vurguluyor.

Washington Üniversitesi: Karbon emisyonu 2500'e kadar etkisini sürdürecek

Washington Üniversitesi ekibi, çalışmada Carbon Majors veri tabanını temel aldı. Bu veri tabanı, dünya genelinde 178 büyük fosil yakıt ve çimento üreticisinin geçmişe dönük karbon emisyonlarını ayrıntılı biçimde izliyor. Elde edilen veriler, 1854'ten 2024'e kadar bu üreticilerin toplamda 1.2 trilyon metrik ton karbondioksit saldığını gösteriyor. Sadece 2024 yılı itibarıyla, yılda yaklaşık 30 milyar metrik ton karbon atmosfere karışıyor. Petrol, gaz ve kömür faaliyetlerinden kaynaklanan metan sızıntıları ise dünya genelindeki metan emisyonlarının yaklaşık yüzde 30'unu oluşturuyor. Araştırmacılar, bu devasa karbon emisyonunun, 2500 yılına kadar her senaryoda gezegenin ısınmasına katkı sağlamaya devam edeceğini belirtiyor. Çalışmada kullanılan FaIR adlı iklim modeli, farklı emisyon senaryolarını analiz ederek, geçmişte atmosfere salınan karbonun etkisinin ne kadar kalıcı olacağını ortaya koyuyor. Bilimsel bulgular, karbon emisyonunun etkisinin, fosil yakıt kullanımının sona ermesinden yüzyıllar sonra bile devam ettiğini doğruluyor. Modelde, 2025 itibarıyla bu üreticilerin neden olduğu ısınmanın yaklaşık 0.66°C (1.2°F) olduğu tespit edildi. Okyanuslar, toprak ve bitkiler bu karbonun bir kısmını emse de, yaklaşık 35 parça milyonu atmosferde kalmaya devam ediyor. Bu, karbon emisyonunun uzun vadeli etkilerinin boyutunu gözler önüne seriyor.

Dargan Frierson: 'Geçmiş karbon, gelecek nesilleri etkileyecek'

Araştırmanın başındaki isimlerden Dargan Frierson, Earth.com'a verdiği röportajda, "Karbondioksit emisyonları şu anda hiç olmadığı kadar yüksek" ifadelerini kullandı. Frierson, geçmişte salınan karbonun etkisinin, gelecekteki emisyon seviyesinden büyük ölçüde bağımsız olduğuna dikkat çekiyor. Yani, bugüne kadar atmosfere verilen karbon, önümüzdeki yüzyıllarda da sıcaklık artışına sebep olmaya devam edecek. 2500 yılına gelindiğinde, en sert emisyon azaltımı senaryosunda bile, büyük üreticilerin bugüne kadar saldığı karbon yaklaşık 0.45°C (0.8°F) ilave ısınmaya yol açıyor. En yoğun yakma senaryolarında ise bu fark 0.31°C (0.6°F) civarında kalıyor. Bu oranlar, karbon emisyonunun uzun vadeli etkisinin ne kadar ciddi olduğunu gösteriyor. Düşük emisyonlu bir gelecekte, bugüne kadarki emisyonlar 2500 yılındaki toplam ısınmanın yaklaşık yüzde 30'unu oluşturuyor. Yüksek emisyonlu bir senaryoda ise, yeni eklenen ısınma nedeniyle bu oran yüzde 5'e kadar geriliyor. Frierson, "Isınma miktarı hesaplanabilir ve gelecekteki emisyonlardan nispeten bağımsızdır" diyerek, geçmişteki karbon emisyonunun kalıcı etkisine vurgu yaptı.

İklim modelleri ve emisyonun kalıcılığı tartışılıyor

Çalışmada kullanılan FaIR iklim modeli, karbon emisyonunun uzun vadeli etkilerini analiz etmek için tercih edildi. Bu model, sera gazı seviyelerini ve sıcaklık artışını hızlıca simüle edebiliyor. Araştırmacılar, dört standart iklim senaryosunun her birini iki kez çalıştırdı: Birinde tarihin olduğu gibi devam etmesi sağlandı, diğerinde ise Carbon Majors'ın 2024 yılına kadar saldığı karbon sıfırlandı. İki senaryo arasındaki fark, büyük üreticilerin neden olduğu ısınmayı net biçimde ortaya koydu. Modelde, karbonun atmosferde ne kadar süre kalıcı olduğuna dair önemli bulgular elde edildi. Okyanuslar, ormanlar ve toprakların karbonu emme kapasitesi sınırlı olduğundan, karbon emisyonunun önemli bir kısmı atmosferde yüzyıllar boyunca kalıyor. Yazarlar, iklim modellerinin özellikle yüksek emisyonlu senaryolarda bazı sınırlamaları bulunduğuna dikkat çekiyor. Bu nedenle, daha karmaşık ve ayrıntılı Dünya sistem modelleriyle benzer analizlerin yapılmasının gerekliliği vurgulanıyor. Ayrıca, araştırmada sadece 2024 yılına kadar olan emisyonlar dikkate alındı. Oysa aynı üreticiler 2025 ve sonrasında da fosil yakıt üretimini sürdürdü. Bu da, önümüzdeki yıllarda atmosfere salınacak her yeni ton karbonun, uzun vadeli ısınmaya ek katkı sağlayacağı anlamına geliyor. Sonuç olarak, karbon emisyonunun kalıcı etkisi, iklim bilimi açısından kritik bir uyarı niteliği taşıyor.