Yaşlanmanın hafızadaki şaşırtıcı etkisi! Rutinler zorlaşıyor, özel anlar korunuyor

Doğu Anglia Üniversitesi'nin Norwich Tıp Okulu ve Psikoloji Okulu iş birliğiyle yürütülen yeni bir araştırma, yaşlı yetişkinlerin hafıza performansında şaşırtıcı bir farklılık ortaya koydu. Çalışmada, altmışlı, yetmişli ve seksenli yaşlardaki yetişkinler ile üniversite öğrencileri, gündelik ve tek seferlik anılarını yüksek sesle anlatarak test edildi. Sonuçlar, yaşlı yetişkinlerin doğum günü partisi ya da yıllar önce yaşanmış bir tartışma gibi tek seferlik olayları gençler kadar doğru hatırladığını, ancak gündelik rutinlerde, özellikle tekrar eden anıları tanımlamada gençlere göre daha düşük puan aldıklarını gösterdi. Araştırma, hafıza ve yaşlanma arasındaki ilişkinin sanılandan daha karmaşık olduğunu ortaya koyarken, 'gündelik anılar' kavramının yaşlı yetişkinler için özel bir zorluk oluşturduğunu vurguladı.

Greta Melega ve ekibi: Hafıza geçişlerinde yaşlılarda esneklik azalıyor

Çalışmanın başında yer alan Greta Melega, Louis Renoult, Alice Bush ve Norwich Tıp Okulu'ndan meslektaşları, araştırmayı çevrimiçi ortamda, toplam 74 katılımcı ile gerçekleştirdi. Katılımcılar, yarım saatlik oturumlar boyunca, kendilerinden istenen anıları bir tarayıcı penceresine yüksek sesle anlattı. Her denemede ekranda bir kelime ve talimat yer aldı; kimi zaman katılımcılardan bir kez yaşanmış bir olayı, kimi zaman ise sıkça tekrarlanan rutin bir anıyı anlatmaları istendi. Katılımcılara bir anı bulmak için bir dakika, anlatmak için ise iki dakika süre verildi. İlk blokta, talimatlar sabit tutuldu ve her iki türden üçer anı istendi. İkinci blokta ise, talimatlar iki veya üç denemede bir değiştirildi. Sabit talimatlarda, doğru türde anı üretme oranı yüzde 82'ye ulaşırken, talimat değiştikçe bu oran yüzde 73'e düştü. Araştırmacılar, geçişlerin hafıza performansını olumsuz etkilediğini, özellikle yaşlı yetişkinlerin bellek esnekliğinin baskı altında daha hızlı azaldığını belirtti. Gündelik anılar, bu geçişlerde yaşlılar için daha karmaşık ve zorlayıcı hale geldi.

Yaşlı yetişkinlerde tekrarlayan anılar daha zor hatırlanıyor

Yaş gruplarına göre yapılan analizler, tek seferlik olaylarda yaşlı yetişkinlerin doğru anı üretme oranının yüzde 81, öğrencilerin ise yüzde 80 olduğunu gösterdi. Ancak tekrar eden olaylar söz konusu olduğunda, yaşlı yetişkinler yüzde 68 başarıda kalırken, öğrenciler yüzde 81 oranında doğru anıları paylaştı. Her iki grup da bazen yanlış anı türünü seçtiğinde, genellikle kendileriyle ilgili genel bilgiler anlattı. Özellikle tekrarlayan bir deneyim istendiğinde, katılımcıların yüzde 35'i genel bilgi, yüzde 14'ü ise tek seferlik olayı yanlışlıkla anlattı. Araştırma ekibi, tekrar eden olayların anımsanmasının daha zor olmasının nedenini, benzer olayların çokluğu ve alakasız bilgilerin filtrelenmesinin yaşla birlikte daha karmaşık hale gelmesiyle açıkladı. Gündelik anılar, yaşlı yetişkinlerde daha az spesifik ve daha genel bir biçimde hatırlanırken, bu durumun hafıza ile ilgili beyin sistemlerindeki yaşa bağlı değişikliklere işaret edebileceği belirtildi.

Hafıza detaylarında yaş farkı: Yaşlılar daha uzun, gençler daha detaylı anlatıyor

Her bir anı kaydı, detaylarına göre analiz edildiğinde, tek seferlik olaylarda öğrencilerin anlattığı anıların yüzde 79'unun olaysal (episodik), yaşlı yetişkinlerin ise yüzde 66'sının bu nitelikte olduğu görüldü. Genel bilgi ve yorumlama oranı ise öğrencilerde yüzde 13, yaşlılarda yüzde 18 olarak kaydedildi. Tekrarlayan deneyimlerde bu fark daha da arttı; öğrenciler yüzde 72 oranında olaya özgü detaylar verirken, yaşlılar yüzde 48'de kaldı. Ancak, yaşlı yetişkinler anlatımlarında gençlere göre daha uzun süre konuştu ve daha fazla detay üretti. Yaşlılar, bir anı için ortalama 45 saniye konuşurken, öğrenciler 27 saniyede anlatımı tamamladı. Detay sayısı da yaşlılarda ortalama 11, gençlerde ise 7 olarak belirlendi. Gündelik anılar, yaşlıların anlatımlarında daha az spesifik, ancak daha duygusal ve canlı bir biçimde yer aldı.