Ergenlikteki vücut ağırlığı hücresel yaşlanmayı nasıl etkiliyor?

Finlandiya'da gerçekleştirilen uzun soluklu bir bilimsel çalışma, ergenlik dönemindeki vücut kitle indeksinin (VKİ) ilerleyen yıllarda biyolojik yaşlanma üzerinde belirleyici bir rol oynayabileceğini gözler önüne serdi. 1980 yılında başlayan ve 40 yılı aşkın bir süre boyunca binlerce katılımcıyı izleyen Genç Finlerde Kardiyovasküler Risk Çalışması'nda, ergenlik çağında daha yüksek VKİ değerlerine sahip olan bireylerin, yetişkinlik dönemlerinde biyolojik yaşlarının kronolojik yaşlarına kıyasla daha hızlı ilerlediği saptandı. Araştırma, biyolojik yaşlanmanın yalnızca dış görünüş ya da hastalık riskiyle sınırlı olmadığını, DNA düzeyinde gerçekleşen ve hücresel yaşlanmayı hızlandıran süreçlerle de bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Uzmanlar, özellikle genetik olarak yüksek VKİ'ye yatkın bireylerde bu etkinin daha belirgin hale geldiğini vurguladı.

Finlandiya ekibi: Yüksek VKİ biyolojik yaşlanmada kritik faktör

Çalışmanın merkezinde yer alan Finlandiyalı araştırmacılar, çocukluktan yetişkinliğe kadar katılımcıların VKİ değerlerini düzenli aralıklarla takip etti. Özellikle 9 ile 18 yaş arasındaki ergenlik dönemine odaklanan ekip, bu yıllarda yüksek VKİ'ye sahip olmanın, biyolojik yaşlanma hızının artmasıyla doğrudan ilişkili olduğunu belirledi. Araştırmada, VKİ'nin yıllar içinde ne kadar hızlı arttığından ziyade, ergenlik süresince ulaşılan VKİ seviyesinin daha etkili olduğu tespit edildi. Yani, hızlı kilo artışından çok, ergenlik boyunca yüksek VKİ'ye sahip olmak yaşlanma sürecini daha fazla etkiliyor. Araştırmacılar, biyolojik yaşlanmayı ölçerken DNA metilasyonu gibi epigenetik göstergeleri temel aldı ve iki farklı 'epigenetik saat' yöntemiyle sonuçlarını doğruladı.

Anni Pitkänen: Genetik yatkınlık yaşlanma riskini yükseltiyor

Jyväskylä Üniversitesi Spor ve Sağlık Bilimleri Fakültesi'nden doktora araştırmacısı Anni Pitkänen, elde edilen bulguların genetik faktörlerin de bu süreçte önemli rol oynadığını gösterdiğini açıkladı. Pitkänen, "Yüksek vücut kitle indeksine genetik olarak yatkın bireylerde, biyolojik yaşlanmanın daha hızlı gelişebileceğine dair güçlü kanıtlar elde ettik" ifadelerini kullandı. Araştırmada, tek bir obezite geninden ziyade, vücut boyutuyla ilişkili yüzlerce genetik varyantın etkisi incelendi. Genetik puanlar, ergenlikteki VKİ farklılıklarının yalnızca küçük bir bölümünü açıklasa da, bu bulgu genlerin yaşlanma sürecinde tek başına belirleyici olmadığını gösteriyor. Mendelyan rastgeleleştirme yöntemiyle yapılan analizlerde de yüksek VKİ'nin biyolojik yaşlanmayı hızlandırabileceği yönünde bulgular elde edildi.

Epigenetik saatler ve biyolojik yaşlanmanın ölçümü

Araştırmacılar, biyolojik yaşlanmayı anlamak için DNA üzerindeki metilasyon kalıplarını inceledi. Bu metilasyonlar, genlerin çalışmasını düzenleyen kimyasal işaretler olarak biliniyor ve zamanla farklılaşarak biyolojik yaşın tahmin edilmesini sağlıyor. Çalışmada kullanılan iki epigenetik saatten biri, bireyin biyolojik olarak beklenenden daha yaşlı mı yoksa genç mi olduğunu saptarken; diğeri ise yaşlanma hızını yıllık bazda ölçtü. Özellikle DunedinPACE adlı epigenetik saat, yüksek VKİ ile hızlanmış yaşlanma arasındaki bağlantıyı en net şekilde ortaya koydu. Bu bulgular, biyolojik yaşın kronolojik yaştan bağımsız olarak değişebileceğini ve ergenlikteki VKİ'nin ileriki yıllarda hücresel düzeyde yaşlanmayı etkileyebileceğini gösteriyor.

Genetik ve çevresel etkenler birlikte etkili

Çalışmada genetik yatkınlığın yanı sıra, çevresel ve yaşam tarzı faktörlerinin de biyolojik yaşlanma sürecinde rol oynadığına dikkat çekildi. Araştırmacılar, genetik riskin yalnızca bir kısmını oluşturduğunu, ergenlik ve yetişkinlik dönemindeki ağırlık kalıplarının da önemli olduğunu belirtti. Özellikle, ergenlikte yüksek VKİ'ye sahip bireylerin yetişkinlikte de bu eğilimi sürdürdüğü ve bunun yaşlanma hızına katkı sağladığı vurgulandı. Mendelyan rastgeleleştirme analizleri, genetik yatkınlık ile biyolojik yaşlanma arasındaki ilişkinin, yetişkinlikteki VKİ dikkate alındığında zayıfladığını gösterdi. Bu da, ergenlik dönemindeki yüksek VKİ'nin tamamen bağımsız bir risk faktörü olmayabileceğini, daha uzun süreli vücut ağırlığı kalıplarının biyolojik yaşlanma üzerinde etkili olduğunu ortaya koydu.