Aerobik egzersizle beyin yaşı nasıl gençleşiyor? Yeni araştırmadan çarpıcı sonuçlar

ABD'nin önde gelen sağlık kuruluşlarından AdventHealth Araştırma Enstitüsü tarafından gerçekleştirilen yeni bir araştırma, düzenli aerobik egzersizin beyin sağlığı üzerindeki olumlu etkilerini gözler önüne serdi. Araştırmada, 12 ay boyunca haftalık belirlenen seviyede aerobik egzersiz yapan yetişkinlerin, yıl sonunda beyinlerinin biyolojik olarak neredeyse bir yıl daha genç göründüğü tespit edildi. MRI tabanlı değerlendirmelerle yapılan bu çalışma, beyin yaşı kavramına odaklanarak, yaşam tarzı değişikliklerinin beyin biyolojisini nasıl etkileyebileceğini ortaya koydu.

Beyin yaşı nedir ve neden önemli?

Beyin yaşı, bir kişinin gerçek yaşıyla karşılaştırıldığında beyninin biyolojik olarak ne kadar genç veya yaşlı göründüğünü ifade eden bir kavramdır. MRI gibi gelişmiş görüntüleme teknikleriyle yapılan ölçümlerde, tahmini beyin yaşı ile bireyin kronolojik yaşı arasındaki fark, beyin-PAD olarak adlandırılır. Eğer beyin-PAD yüksekse, yani beyin beklenenden daha yaşlı görünüyorsa, bu durum ilerleyen yıllarda fiziksel ve bilişsel sorunların yanı sıra ölüm riskinin de artmasıyla ilişkilendirilmektedir. Bu nedenle, beyin-PAD değerinin düşük tutulması, uzun vadeli beyin sağlığı açısından büyük önem taşımaktadır. Araştırmanın anahtar kelimesi olan 'beyin yaşı', hem bireysel hem de toplumsal sağlık politikaları açısından giderek daha fazla dikkat çekmektedir.

Araştırmanın detayları ve uygulanan yöntemler

Çalışmada, 26 ile 58 yaşları arasında değişen 130 sağlıklı yetişkin yer aldı. Katılımcılar rastgele iki gruba ayrıldı: Bir grup, Amerikan Spor Tıbbı Koleji'nin önerdiği şekilde haftada 150 dakika orta ile yoğun şiddette aerobik egzersiz yaptı. Bu egzersizler, laboratuvar ortamında haftada iki kez 60 dakikalık denetimli seanslar ve evde yapılan ek aktivitelerle tamamlandı. Diğer grup ise mevcut günlük aktivitelerini değiştirmeden devam etti. Araştırmacılar, hem çalışmanın başında hem de sonunda MRI görüntülemeleriyle beyin yaşını ölçtüler. Ayrıca, kardiyorespiratuar fitness seviyeleri de maksimum oksijen alımı (VO2peak) ile takip edildi. Bu yöntemler, beyin yaşı üzerindeki değişikliklerin objektif olarak değerlendirilmesini sağladı.

Egzersizin beyin yaşı üzerindeki etkisi

Bir yıl süren takip sonunda, aerobik egzersiz yapan grubun beyin-PAD değeri ortalama olarak 0,6 yıl azaldı. Bu, katılımcıların beyinlerinin biyolojik olarak başlangıca göre daha genç göründüğü anlamına geliyor. Buna karşılık, kontrol grubunda beyin-PAD değeri ortalama 0,35 yıl arttı; yani bu gruptakilerin beyinleri biyolojik olarak biraz daha yaşlandı. İki grup arasındaki fark ise istatistiksel olarak anlamlıydı ve egzersiz yapanlar lehine neredeyse tam bir yıl olarak kaydedildi. Araştırmanın başyazarı veri bilimci Lu Wan, bu bulgunun, sadece 12 aylık düzenli egzersizin bile beyin yaşında ölçülebilir bir gençleşme sağlayabileceğini gösterdiğini belirtti. Bu sonuç, beyin-PAD kavramının pratikte ne kadar önemli olabileceğini de ortaya koyuyor.

Beyin yaşı değişiminin biyolojik arka planı

Araştırmacılar, aerobik egzersizin beyin yaşı üzerindeki etkisinin altında yatan biyolojik mekanizmaları da incelemeye çalıştı. Egzersizin kardiyovasküler fonksiyonları, kan basıncını, vücut kompozisyonunu ve sinirsel plastisiteyle ilişkili bazı molekülleri iyileştirdiği biliniyor. Bu nedenle, çalışmada fitness seviyelerindeki artış, vücut kompozisyonundaki değişiklikler ve kan basıncı gibi faktörler de detaylı biçimde analiz edildi. Ayrıca, öğrenme ve hafıza ile yakından ilişkili olan beyin kaynaklı nörotrofik faktör (BDNF) protein seviyeleri de ölçüldü. Ancak elde edilen veriler, bu faktörlerin beyin yaşındaki değişimi tek başına açıklayamadığını gösterdi. Araştırmacılar, egzersizin beyin-PAD üzerindeki etkisinin henüz tam olarak anlaşılmayan başka biyolojik yollarla gerçekleşebileceğini düşünüyor. Bu noktada, beyin yapısındaki ince değişiklikler, inflamasyon düzeyleri, damar sağlığı ve diğer moleküler faktörler gibi unsurların da rol oynayabileceği vurgulanıyor.