Sıfır kalori tatlandırıcılar metabolizmayı nasıl etkiliyor? Bilim dünyası endişeli

Şili Üniversitesi'nde gerçekleştirilen kapsamlı bir araştırma, yaygın olarak kullanılan sıfır kalori tatlandırıcılar sukraloz ve stevia'nın farelerde bağırsak mikrobiyomu ve metabolizma üzerinde beklenmedik ve kalıcı etkiler oluşturduğunu gösterdi. Çalışmada, bu tatlandırıcıların yalnızca deney yapılan nesilde değil, sonraki nesillerde de etkilerinin sürdüğü tespit edildi. Bilim insanları, özellikle sukraloz ve stevia tüketiminin bağırsak bakterilerini, kısa zincirli yağ asidi üretimini ve metabolizma ile iltihaplanma süreçlerinde görevli genlerin aktivitesini değiştirdiğine dikkat çekiyor. Araştırmanın bulguları, bu katkı maddelerinin uzun vadeli biyolojik sonuçları olabileceğine dair yeni soruları gündeme getiriyor.

Dr. Francisca Concha: 'Tatlandırıcılar bağırsak mikrobiyomunu ve genleri etkiliyor'

Çalışmanın baş araştırmacısı Dr. Francisca Concha Celume, Frontiers in Nutrition dergisinde yayımlanan makalesinde, tatlandırıcıların bağırsak mikrobiyomunda gözle görülür değişikliklere yol açtığını belirtiyor. Dr. Concha'ya göre, sukraloz ve stevia'nın kullanımı, bağırsak bakterilerinin ürettiği faydalı bileşenlerin azalmasına ve kısa zincirli yağ asitlerinde düşüşe neden oldu. Bu değişiklikler, metabolizma ve iltihaplanma ile ilgili genlerin aktivitesinde de farklılıklara yol açtı. Araştırma ekibi, 47 erkek ve dişi fareyi üç gruba ayırarak bir kısmına sade su, diğerlerine ise sukraloz veya stevia içeren su verdi. Deneyde kullanılan tatlandırıcı miktarları, insanların günlük yaşamda tüketebileceği seviyelere göre ayarlandı. İki nesil boyunca süren deneylerde, ikinci ve üçüncü nesil farelere yalnızca sade su verildi. Buna rağmen, ilk nesilde gözlemlenen bazı etkiler, sonraki nesillerde de devam etti. Dr. Concha, "Hayvan modelleri sayesinde çevresel koşulları hassas şekilde kontrol edebiliyoruz ve böylece belirli bir diyet bileşeninin etkisini izole edebiliyoruz. Ayrıca, birkaç nesli kısa sürede takip etme şansı buluyoruz" diyerek araştırmanın önemini vurguladı.

Sukraloz ve stevia'nın nesiller arası etkileri bilim dünyasında yankı buldu

Çalışmada, tatlandırıcıların vücudun glukozu işleme biçimini değiştirdiği, insülin direnciyle ilişkili biyolojik sinyalleri tetikleyebildiği ortaya çıktı. Araştırma ekibi, her nesilde ağızdan glukoz tolerans testi uygulayarak, farelerin glukozu ne kadar etkili işlediğini ve olası diyabet riskini değerlendirdi. Elde edilen sonuçlar, özellikle sukraloz tüketen erkek farelerde bozulmuş glukoz toleransı belirtilerinin öne çıktığını gösterdi. İkinci nesilde ise, sukraloz grubunun erkeklerinde ve stevia grubunun dişilerinde açlık kan şekeri değerlerinin yükseldiği tespit edildi. Ayrıca, her iki tatlandırıcıyı tüketen farelerde dışkı mikrobiyomunda çeşitlilik artarken, kısa zincirli yağ asidi seviyelerinde belirgin bir azalma gözlemlendi. Bu bulgular, bağırsak bakterilerinin daha az faydalı metabolit ürettiğine işaret ediyor. Araştırmacılar, kısa zincirli yağ asidi konsantrasyonundaki azalmanın hem birinci hem de ikinci nesilde sürdüğünü kaydetti. Sukralozun bağırsak mikrobiyomunda daha büyük değişikliklere yol açtığı, potansiyel olarak zararlı bakteri türlerinin arttığı ve faydalı türlerin azaldığı belirlendi.

Metabolizma ve iltihaplanmada gen değişiklikleri nesiller boyunca izlenebildi

Bilim insanları, deney kapsamında farelerin karaciğer ve bağırsaklarında iltihaplanma, bağırsak bariyerinin bütünlüğü ve metabolizma ile ilgili beş farklı genin aktivitesini ölçtü. Sukralozun, iltihaplanma ile bağlantılı genlerin aktivitesini artırdığı, metabolizma ile ilgili genlerin ise aktivitesini azalttığı ortaya çıktı. Bu etkiler, orijinal maruziyetten iki nesil sonra bile tespit edildi. Stevia da gen ifadesinde değişikliklere yol açtı; ancak bu değişiklikler daha zayıf kaldı ve yalnızca bir nesilde görüldü. Dr. Concha, "Nesilleri karşılaştırdığımızda, etkilerin genellikle ilk nesilde en güçlü olduğunu ve ikinci nesilde azaldığını gözlemledik. Özellikle sukralozun etkileri, nesiller arasında daha tutarlı ve kalıcıydı" dedi. Araştırma sonuçlarına göre, gözlemlenen değişiklikler diyabet gibi hastalıkların doğrudan gelişimine yol açmadı; ancak vücudun glukozu düzenleme biçiminde ve iltihaplanma ile metabolik düzenleme süreçlerinde ince değişiklikler yarattı. Bu tür değişikliklerin, özellikle yüksek yağlı diyet gibi belirli koşullarda, ileride metabolik bozukluklara yatkınlığı artırabileceği düşünülüyor.