Orta yaş ve ileri yaşta fiziksel aktivite neden bu kadar önemli

Bilim insanları tarafından gerçekleştirilen son araştırmalar, yaşlılıkta beyin sağlığını korumak için yapılan egzersizin hayati önem taşıdığını göstermektedir. Geçtiğimiz kasım ayında JAMA Network Open dergisinde yayımlanan kapsamlı bir çalışma, orta yaş döneminde ve ileri yaşlarda yüksek fiziksel aktivite seviyelerine sahip olan kişilerin sırasıyla yüzde 41 ve yüzde 45 daha düşük demans riski ile karşı karşıya olduğunu ortaya çıkarmıştır. Bu bulgu, yaşamın belirli dönemlerinde egzersiz yapmanın beyin sağlığı açısından ne kadar kritik olduğunu vurgularken, aynı zamanda 45 yaşında veya daha ileri yaşlarda başlamak isteyenlere umut vermektedir.

Araştırmanın kapsamı ve temel bulgular

Söz konusu araştırma, erken yetişkin yaşamda 1.526 katılımcı, orta yaşlı dönemde yaklaşık 2.000 kişi ve ileri yaşlarda yaklaşık 900 yetişkinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma grubunun büyük çoğunluğu Beyaz kökenli bireylerden oluşmakta ve Framingham Kalp Çalışması'nın uzun süreli verilerine dayanmaktadır. Araştırmacılar, katılımcıların uyumaya, hareketsiz davranışa ve hafif, orta ve ağır aktivitelere harcadıkları saat sayısını ölçerek bileşik bir fiziksel aktivite göstergesi oluşturmuşlardır. Bulgular, orta yaş (45 ila 64 yaş) ve ileri yaş (65 ila 88 yaş) dönemlerinde yüksek fiziksel aktivite seviyelerinin demans riskini belirgin şekilde düşürdüğünü göstermektedir. Özellikle dikkat çekici olan sonuç, Alzheimer hastalığı için en güçlü genetik risk faktörü olan APOE ε4 genine sahip yaşlı yetişkinler için bile yüksek fiziksel aktivitenin yüzde 66 daha düşük demans riski ile ilişkili olmasıdır.

Egzersiz türleri ve demans riski arasındaki ilişki

Araştırmanın bulguları, diğer spesifik çalışmalarla da desteklenmektedir. 2022 yılında yapılan bir araştırma, günde sadece 3.800 adım atan kişilerin demans riskini yüzde 25 oranında düşürdüğünü ve adım sayısı arttıkça faydaların da arttığını göstermiştir. Bu veriler, egzersizin yoğunluğu arttıkça beyin sağlığı açısından sağladığı koruyucu etkinin de arttığını ortaya koymaktadır. Ulaştırma amaçlı bisiklet kullanımı ise yüzde 19 daha düşük demans riski ve yüzde 22 azalmış Alzheimer hastalığı riski ile ilişkilendirilmiştir. Dünya Sağlık Örgütü'nün önerileri doğrultusunda, yetişkinlerin haftada en az 150 ila 300 dakika orta şiddette aerobik aktivite veya 75 ila 150 dakika şiddetli aerobik egzersiz yapması gerekmektedir. Bu hedeflere ulaşmak için 150 dakika tempolu yürüyüş, 75 dakika şiddetli koşu veya bisiklet sürme ve haftada birkaç kez kuvvet antrenmanı yapılabilir.

Orta yaş ve ileri yaşta egzersizin neden daha etkili olduğu

Uzmanlar, orta yaş ve ileri yaşlarda egzersizin beyin sağlığı için neden bu kadar kritik olduğunu açıklamaktadırlar. Egzersiz, vasküler sağlığı korumada önemli bir rol oynamakta ve bu dönemlerde ortaya çıkma eğiliminde olan yüksek tansiyon, tip 2 diyabet, tiroid hastalığı ve yüksek kolesterol gibi vasküler risk faktörlerinin yönetilmesine yardımcı olmaktadır. Fiziksel aktivite, beyin yapısını ve işlevini iyileştirerek, iltihabı hafifletererek ve beyindeki beta-amiloid proteinlerinin birikmesini yavaşlatarak demans riskini düşürmektedir. Beta-amiloid proteinlerinin birikimi, Alzheimer hastalığının ayırt edici bir işaretidir. Ayrıca egzersiz, kalp sağlığı, ruh hali ve stres yönetimi gibi beyin ve biliş ile doğrudan ilgili olan diğer durumları da olumlu yönde etkilemektedir.