Bu burun spreyi tüm soğuk algınlıklarını bitirebilir mi? Çığır açan araştırma

Stanford Üniversitesi'nde görev yapan bir grup bilim insanı, solunum yolu enfeksiyonlarına karşı koruma sağlayan ve "evrensel aşı" olarak adlandırılan yeni bir burun spreyi geliştirdi. Araştırmacılar, bu aşının yalnızca öksürük, grip ve soğuk algınlığı gibi yaygın viral enfeksiyonlara değil, aynı zamanda bazı bakteriyel akciğer enfeksiyonlarına ve hatta alerjilere karşı da etkili olabileceğini açıkladı. Hayvanlar üzerinde yapılan ilk testler umut verici sonuçlar ortaya koyarken, aşının insanlarda da benzer bir başarı gösterip göstermeyeceği ise önümüzdeki klinik denemelerle netlik kazanacak.

Evrensel aşı nedir, nasıl çalışıyor?

Stanford Üniversitesi'ndeki ekip tarafından geliştirilen evrensel aşı, klasik aşıların aksine, bağışıklık sistemini tek bir patojene karşı eğitmek yerine, bağışıklık hücrelerinin birbiriyle iletişim kurma biçimini taklit ediyor. Araştırmacıların ifadesine göre, bu yaklaşım aşı teknolojisinde 200 yılı aşkın süredir uygulanan yöntemlerden radikal biçimde ayrılıyor. Burun spreyi şeklinde uygulanan bu evrensel aşı, akciğerlerdeki makrofaj adı verilen beyaz kan hücrelerini "amber alarmı" moduna geçirerek, vücuda girmeye çalışan her türlü enfeksiyona karşı hızlı bir savunma başlatıyor. Hayvan deneylerinde, bu hazır olma halinin yaklaşık üç ay sürdüğü ve virüslerin akciğerlerden vücuda geçişini 100 ila 1000 kat azalttığı tespit edildi. Ayrıca, aşı Staphylococcus aureus ve Acinetobacter baumannii gibi iki tehlikeli bakteri türüne karşı da koruma sağladı. Anahtar kelime olan "evrensel aşı", bu araştırmanın temelinde yer alıyor ve bilim dünyasında büyük heyecan yaratıyor.

Klasik aşılardan farkı ve potansiyel etkileri

Geleneksel aşılar, vücudu yalnızca belirli bir hastalığa karşı koruyacak şekilde tasarlanırken, Stanford ekibinin geliştirdiği evrensel aşı, çok daha geniş bir koruma vadediyor. Prof. Bali Pulendran'ın açıklamalarına göre, bu yeni nesil aşı, grip, Covid-19 ve soğuk algınlığı gibi çeşitli virüslere karşı etkili olmasının yanı sıra, test edilen birçok bakteri ve alerjen üzerinde de olumlu sonuçlar verdi. Araştırmada, bağışıklık sisteminin normalden daha yüksek bir alarm seviyesine çıkarılması sayesinde, vücuda giren virüslerin hızla etkisiz hale getirildiği görüldü. Ayrıca, ev tozu akarları gibi alerjik astım tetikleyicilerine karşı da bağışıklık yanıtının azaldığı belirtildi. Bu bulgular, evrensel aşının yalnızca enfeksiyonlara karşı değil, alerjik hastalıklara karşı da yeni bir koruma yöntemi sunabileceğine işaret ediyor.

Uzmanlar ne diyor, insanlarda başarı şansı nedir?

Oxford Üniversitesi'nden aşı bilimi profesörü Daniela Ferreira, çalışmanın erken aşamada olmasına rağmen "gerçekten heyecan verici" olduğunu ve insanlarda başarılı olması halinde solunum yolu enfeksiyonlarına karşı korunma biçimimizi kökten değiştirebileceğini belirtti. Ferreira, araştırmanın en güçlü yanlarından birinin, evrensel aşının nasıl çalıştığını ayrıntılı biçimde açıklaması olduğunu vurguladı. Ancak, aşının insanlar üzerinde de aynı derecede etkili olup olmayacağı, bağışıklık sisteminin ne kadar süre "amber alarmı" durumunda kalacağı gibi soruların henüz yanıtlanmadığına dikkat çekti. Ayrıca, insan bağışıklık sistemi ile hayvanlar arasında önemli farklılıklar bulunduğu ve bu nedenle sonuçların doğrudan insanlara aktarılmasının mümkün olmayabileceği ifade edildi. Araştırmacılar, bu nedenle kontrollü insan denemeleri planladıklarını açıkladı.