Yeni araştırma depremlerin karbon döngüsünü onlarca yıl etkileyebileceğini gösterdi

Mehmet Karaca - Ağustos 04, 2026 14:35 | Son Güncelleme Tarihi: Ağustos 04, 2026 16:47

Çin'in Minjiang Nehri havzasında 2008'de yaşanan Wenchuan depremi, bölgedeki karbon döngüsünde kalıcı değişikliklere yol açtı. Araştırmacılar, depremin ardından nehirdeki karbon kaynaklarının ve taşınan organik materyalin yıllar boyunca nasıl değiştiğini ayrıntılı şekilde analiz etti.

Çin'in batısında 2008 yılında meydana gelen Wenchuan depremi, yalnızca anlık yıkımla sınırlı kalmadı; Minjiang Nehri havzasındaki karbon döngüsünü de köklü biçimde değiştirdi. Araştırmacılar, depremin ardından geçen yıllarda nehirdeki organik karbonun ve tortuların kaynağındaki değişimi detaylı olarak inceledi. Elde edilen bulgular, dağlık bölgelerde yaşanan büyük depremlerin, ekosistemin karbon dengesini onlarca yıl boyunca etkileyebileceğini ortaya koydu.

Araştırmacılardan Minjiang Nehri'nde karbon döngüsü analizi

Bilim insanları, Wenchuan depremi sonrası Minjiang Nehri'nin yukarı kısımlarında karbonun hareketini izlemek için nehir tortularını aşamalı ısıtma yöntemiyle analiz etti. Bu yöntem sayesinde, yaprak, kök ve yüzey toprağı gibi biyosfer kaynaklı karbon ile kayalarda hapsolmuş petrogene karbonun ayrımı sağlandı. Analizler, 530 °C'nin altında oksitlenen organik materyalin büyük oranda yüzeydeki bitki örtüsünden ve topraktan geldiğini, daha yüksek sıcaklıklara dirençli karbonun ise kayalardan kaynaklandığını gösterdi. Sonuçlar, radyo karbon tarihlemesiyle de doğrulandı. Araştırmada özellikle şiddetli yağışların karbon taşınımında kritik bir rol oynadığı vurgulandı. Sadece iki yağışlı günde, Minjiang Nehri yıllık askıda katı madde ve organik karbon yükünün yaklaşık yüzde 30'unu taşıdı. Bu dönemde nehre karışan materyalin neredeyse tamamı, bitki örtüsü ve yüzey toprağıyla ilişkiliydi.

Deprem sonrası karbon kaynaklarında uzun vadeli değişim

2020 ve 2021 yıllarında elde edilen veriler, deprem sonrası geçen on yıl içinde Minjiang Nehri'ndeki karbon kaynaklarının oranında belirgin bir değişim yaşandığını gösterdi. Tortu yoğunluğu benzer kalsa da, nehirdeki biyosfer karbonu konsantrasyonu önemli ölçüde azaldı. Buna karşılık, kayalardan gelen petrogene karbonun oranı arttı. Bu durum, yamaçlarda kalan kaya parçalarının zamanla nehir yatağına taşınmaya devam ettiğini ortaya koydu. Depremden sonraki ilk yıllarda, komşu bir dere üzerindeki bitkilerden nehre taşınan karbon miktarı yaklaşık iki katına çıkmıştı. Ancak zamanla gevşek organik materyalin büyük kısmı süzüldü ve heyelan bölgelerinde bitki örtüsü yeniden oluşmaya başladı. Buna rağmen, araştırmacılar ekosistemin eski karbon dengesine dönmesinin uzun yıllar alacağına dikkat çekiyor. Bitki örtüsündeki karbon stoğunun başlangıç seviyesinin yarısına ulaşması için yaklaşık 74 yıl gerektiği, toprakların ise çok daha fazla zamana ihtiyaç duyduğu hesaplandı.

Dağlık bölgelerde karbon döngüsü ve iklim etkileri

Yıkılmış kayalardan gelen organik karbonun, nehir sistemine onlarca yıl boyunca girmeye devam edeceği öngörülüyor. Bu karbonun kaderi ise, nehirdeki oksitlenme ve tortu katmanlarında gömülme süreçlerine bağlı olarak değişiyor. Oksitlenme sonucunda atmosferde CO₂ artışı yaşanabilirken, tortular altında gömülen karbon uzun süre atmosferden uzak kalabiliyor. Araştırmacılar, termal analiz yönteminin radyo karbon tarihlemesine göre daha hızlı ve ekonomik olduğunu, bu sayede çok sayıda örneğin incelenebildiğini belirtiyor. Ayrıca, biyosfer ve petrogene karbonun ayrılması, depremlerin iklim üzerindeki etkilerinin daha doğru şekilde değerlendirilmesine olanak veriyor. Modellerde bu ayrım dikkate alınmadığında, felaket sonrası karbon bağlanması abartılabiliyor ve sonraki kayıplar küçümsenebiliyor. Özellikle sismik olarak aktif ve yoğun yağış alan dağlık bölgelerde, karbon döngüsündeki bu karmaşık süreçlerin iklim değişikliği açısından büyük öneme sahip olduğu vurgulanıyor.

Sonuç olarak, Wenchuan depremi örneğinde görüldüğü gibi, büyük sarsıntıların ardından Minjiang Nehri ve benzeri dağlık ekosistemlerde karbon döngüsünde uzun vadeli ve karmaşık değişiklikler yaşanıyor. Bilim insanları, bu tür bölgelerde karbon akışının yakından izlenmesinin, iklim değişikliğini anlamak ve gelecekteki riskleri değerlendirmek açısından kritik olduğunu ifade ediyor.

Kapat