Uzun yaşamın anahtarı bulundu mu? Bilim insanları kritik geni transfer etti

Rochester Üniversitesi'nde görev yapan bilim insanları, çıplak köstebeklerin uzun ömür sırlarını farelere aktarmayı başardı. 2023 yılında Nature dergisinde yayımlanan araştırmada, çıplak köstebeğe özgü bir uzun ömür geni farelere transfer edildi. Bu genetik değişiklik, farelerin hem genel sağlık düzeyini artırdı hem de yaşam sürelerinde yaklaşık %4,4'lük bir artış sağladı. Çalışmada, çıplak köstebeklerin yaşlanmaya ve kansere karşı gösterdiği dirençten sorumlu olan genin, farelerde de benzer koruyucu etkiler gösterdiği tespit edildi. Bilim insanları, bu bulgunun uzun ömür mekanizmalarının türler arasında aktarılabileceğine dair önemli bir kanıt sunduğunu vurguladı.

Vera Gorbunova: 'Uzun ömür mekanizması başka türlere aktarılabilir'

Çalışmanın baş araştırmacılarından Prof. Dr. Vera Gorbunova, elde edilen sonuçların uzun ömürlü memeli türlerinde evrimleşen benzersiz mekanizmaların diğer türlerin yaşam sürelerini uzatmak için kullanılabileceğini gösterdiğini belirtti. Gorbunova ve ekibi, çıplak köstebekte bol miktarda bulunan yüksek moleküler ağırlıklı hiyaluronik asit (HMW-HA) üretimini sağlayan geni farelere transfer etti. Bu gen, farelerin dokularında HMW-HA seviyelerinin artmasına neden oldu. Araştırmada, genetik olarak modifiye edilen farelerin kansere karşı daha dirençli olduğu, yaşa bağlı iltihabın azaldığı ve bağırsak sağlığının korunduğu gözlemlendi. Ayrıca, bu farelerin yaşam sürelerinde kayda değer bir artış meydana geldi. Gorbunova, "Çıplak köstebekte HMW-HA'nın keşfinden, farelerde sağlığı iyileştirdiğini göstermeye kadar geçen süreç on yıl sürdü. Şimdi sıradaki hedefimiz, bu faydaları insanlara aktarabilmek," dedi.

Çıplak köstebeklerin biyolojik avantajı: Uzun ömür ve hastalıklara direnç

Çıplak köstebekler, kemirgenler arasında olağanüstü uzun yaşam süreleriyle dikkat çekiyor. Boyut olarak farelere benzeyen bu hayvanlar, 41 yıla kadar yaşayabiliyor ve kanser ile yaşa bağlı hastalıklara karşı doğal bir koruma sağlıyor. Bilim insanları, çıplak köstebeklerin bu biyolojik avantajlarını anlamak için yıllardır araştırmalar yürütüyor. Özellikle HMW-HA seviyesi, çıplak köstebeklerin sağlıklı yaşlanmasında kilit bir rol oynuyor. Önceki çalışmalar, bu maddenin çıplak köstebek hücrelerinden çıkarılması durumunda tümör oluşma riskinin arttığını ortaya koymuştu. Rochester ekibi, çıplak köstebeklerdeki hiyaluronan sentaz 2 geninin farelere transferiyle birlikte, farelerin dokularında daha fazla HMW-HA üretildiğini ve bu sayede kansere, iltihaba ve yaşlanmaya karşı koruma sağlandığını rapor etti.

Gen transferiyle elde edilen sağlık kazanımları

Gen transferi yapılan farelerde gözlemlenen olumlu etkiler yalnızca yaşam süresiyle sınırlı kalmadı. Modifiye edilen fareler, spontan tümörlere ve kimyasal olarak tetiklenen cilt kanserine karşı daha güçlü bir direnç gösterdi. Ayrıca yaşlandıkça dokularında daha az iltihaplanma meydana geldi ve bağırsak sağlığı korundu. Bilim insanları, kronik iltihabın yaşlanmanın temel biyolojik özelliklerinden biri olduğunu vurgulayarak, iltihaplanmadaki azalmanın sağlıklı yaşlanma açısından büyük önem taşıdığını belirtti. HMW-HA'nın bağışıklık sistemi üzerindeki etkileri hâlâ araştırılıyor, ancak bu molekülün yaşa bağlı hastalıklara karşı geniş çaplı koruma sağladığı düşünülüyor. Araştırmacılar, farelerde elde edilen sonuçların ardından insanlarda da benzer genetik müdahalelerin mümkün olup olmadığını incelemeye başladı.

Uzun ömür geninin insanlara aktarılması hedefleniyor

Prof. Dr. Gorbunova ve ekibi, çıplak köstebeklerden elde edilen uzun ömür geninin insan sağlığına uyarlanması için iki ana yol üzerinde çalışıyor. Bunlardan ilki, vücutta HMW-HA'nın parçalanmasını yavaşlatmak; ikincisi ise bu maddenin üretimini artırmak. Araştırmacılar, hiyaluronan parçalanmasını yavaşlatan molekülleri tanımladıklarını ve bunları ön klinik denemelerde test ettiklerini açıkladı. Elde edilen bulgular, uzun ömürlü türlerden gelen biyolojik mekanizmaların insan sağlığı ve yaşam süresine katkı sağlayabileceğini gösteriyor. Bilim dünyasında heyecan yaratan bu gelişmeler, yaşlanmaya bağlı hastalıkların önlenmesi ve sağlıklı yaşlanmanın desteklenmesi açısından umut vadediyor. Gorbunova, "Bulgularımızın, uzun ömürlü bir türden gelen adaptasyonların insan sağlığına fayda sağlayacak şekilde uyarlanabileceğine dair ilk, ama son örnek olmayacağını umuyoruz," ifadelerini kullandı.