Suriye ve Rusya arasında üs krizi nasıl çözüldü?

Suriye ve Rusya, doğu Akdeniz'deki iki stratejik üssün geleceği konusunda uzun soluklu müzakerelerin ardından nihayet bir anlaşmaya vardı. Suriye Dışişleri Bakanlığı'nın Pazar günü yaptığı açıklamaya göre, Lazkiye yakınlarındaki Hmeimim hava üssü ile Tartus'taki deniz üssünün Moskova tarafından askeri amaçlı kullanımı sona erdi. Anlaşma, Suriye'nin bu iki kritik noktanın kontrolünü kendi sivil yönetimi bünyesine almasını öngörüyor. Böylece Rusya'nın Suriye kıyı şeridindeki askeri varlığı köklü bir biçimde yeniden düzenleniyor. Yaklaşık bir buçuk yıl süren görüşmelerin en somut sonucu olarak değerlendirilen bu gelişme, iki ülke arasındaki ilişkilerde yepyeni bir dönemin kapısını araladı.

Hmeimim ve Tartus üsleri eğitim merkezine dönüşüyor

Varılan anlaşmanın detaylarına bakıldığında, Suriye'nin Hmeimim hava üssünün tam kontrolünü ele geçirdiği görülüyor. Tartus limanındaki ticari rıhtım da aynı şekilde Suriye'nin sivil yönetimine devredildi. Her iki bölgedeki askeri tesisler ise bundan böyle "ortak eğitim ve yeterlilik merkezleri" olarak faaliyet gösterecek. Suriye Dışişleri Bakanlığı bu düzenlemeyi, Rus varlığının Suriye kıyısı boyunca yeniden yapılandırılması şeklinde tanımladı. Bakanlık yaptığı yazılı açıklamada, bu adımın yaklaşık bir buçuk yıl önce başlayan müzakerelerdeki en önemli ilerlemeyi temsil ettiğini vurguladı. Rusya ise anlaşmaya ilişkin herhangi bir resmi açıklama yapmadı ve konuya dair sessizliğini korudu. Hmeimim ve Tartus üsleri, yıllarca Rusya'nın doğu Akdeniz'deki en kritik askeri dayanak noktaları olarak işlev görmüştü; dolayısıyla bu devir, bölgesel güç dengelerini de doğrudan etkileyen bir hamle niteliği taşıyor.

Rusya'nın Suriye'deki askeri rolü: Esad döneminden bugüne

Rusya, 2011 ile 2024 yılları arasında Suriye'de yaşanan iç savaş boyunca devrik Devlet Başkanı Beşar Esad'ın en güçlü siyasi ve askeri müttefiki konumundaydı. Moskova, Esad rejimini İslamcı liderliğindeki silahlı muhalefete karşı hem diplomatik hem de askeri olarak destekledi. Bu dönemde Suriye'nin şimdiki geçici Devlet Başkanı Ahmad al-Sharaa, muhalefetin önde gelen militan liderlerinden biri olarak ön plana çıkıyordu. Çatışma süresince Hmeimim hava üssü ve Tartus deniz üssü, Rusya'nın Akdeniz'deki en stratejik askeri noktaları olarak büyük önem taşıdı. Ancak Esad'ın devrilmesine yol açan şimşek hızındaki ayaklanma sırasında Moskova doğrudan müdahale etme yoluna gitmedi. Buna karşın Rusya, uzun yıllar iktidarda kalan Suriyeli lidere ve ailesine sığınma hakkı tanıyarak son bir destek sağladı. Esad'ın iktidardan düşmesinin ardından Suriye topraklarında kalan Rus askeri birlikleri de kademeli olarak ülkeden çekildi ve bu süreç, Moskova'nın bölgedeki askeri varlığının fiilen zayıflamasına neden oldu.