NASA'nın Swift teleskobu beklenenden beş kat yüksek can kaybı riskiyle atmosfere girdi

NASA'nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi, çarşamba günü Endonezya üzerinde atmosfere yeniden girdi. Yeniden girişte can kaybı riski, kurumun izin verdiği sınırın beş kat üzerinde, 2.100'de 1 olarak hesaplandı.

Tayfun Demirel - Kasım 05, 2026 11:09 | Son Güncelleme Tarihi: Kasım 05, 2026 12:57

NASA'nın Swift teleskobu beklenenden beş kat yüksek can kaybı riskiyle atmosfere girdi

24 TV'yi Google'da haber kaynağınız olarak ekleyin

NASA'nın 2004'ten bu yana yörüngede bulunan Neil Gehrels Swift Gözlemevi, çarşamba günü Endonezya üzerinde Dünya atmosferine yeniden girdi. Ancak uydunun, NASA'nın teknik standartlarında öngörülen sınırın beş katı can kaybı riski taşıdığı ortaya çıktı.

Bu değişikliğin nasıl ve neden gerçekleştiği hemen açıklığa kavuşmadı. NASA Kamu İşleri Uzmanı Alise Fisher, Jalopnik'e yaptığı açıklamada, "Swift'in 20 Kasım 2004'teki fırlatılmasına hazırlık sürecinde NASA, riskin kurum politikalarının izin verdiği şekilde görev gereklilikleriyle uyumlu olduğuna karar verdi" dedi.

Fırlatmayla yeniden giriş arasında risk değerlendirmesi değişti. Bunun belirli bir hatadan kaynaklanmış olması düşük bir ihtimal olarak görülüyor; uzayın öngörülemez koşulları da olası nedenler arasında bulunuyor. Yine de olay, astronomik hedefler için kullanılan uyduların enkazına karşı temel savunmanın büyük ölçüde istatistiklere dayandığını gösterdi.

Swift'in Dünya'ya düşmesinin nedeni, yörüngede kalmasını veya yörüngesini değiştirmesini sağlayacak yakıtının tükenmesiydi. NASA, Swift'i başka bir uyduyla kurtarıp güvenli bir yörüngeye taşımak için özel bir şirkete 30 milyon dolar ödedi. Ancak kurtarma uydusu başarısız oldu ve Swift'in atmosfere yeniden girmesi kaçınılmaz hâle geldi.

Swift için risk sınırı aşıldı

Swift, resmî ifadeyle itki gücü olmadan uzaydan düşmesi anlamına gelen "kontrolsüz yeniden giriş" yaşadı. NASA'nın en son 2021'de güncellenen ve geçmişi 2001'e uzanan gereklilikleri, "Kontrolsüz yeniden girişte, hayatta kalan enkaz nedeniyle insanın hayatını kaybetme riski 0,0001'den (10.000'de 1) düşük olmalıdır" hükmünü içeriyor.

Uyduların güvenli biçimde yörüngeden çıkarılmasını veya bir şehre çarparak can kaybına yol açmamasını zorunlu kılan bir yasa bulunmuyor. Bu nedenle gökyüzünden gelebilecek tehlikelere karşı koruma büyük ölçüde istatistiklere dayanıyor. NASA'nın kabul edilebilir gördüğü eşik, insanın hayatını kaybetme riskinin 10.000'de 1'in altında olması.

Bugüne kadar yaklaşık 10.000 uydu yörüngeden çıkarıldı. Bu sayı, istatistiksel olarak böyle bir olayın gerçekleşmesinin kaçınılmaz hâle gelebileceğine işaret ediyor. Üstelik bu dönem, birkaç yılda bir on binlerce uydunun uzaya gönderildiği mega takımyıldızlar çağından önce yaşandı.

NASA, Swift için yeniden giriş risk değerlendirmesi yayımlamadı. Kurum daha sonra daha uzun bir duyurunun içinde, Swift'in insan hayatını kaybetme riskinin "2.100'de 1" olduğunu belirtti. Bu oran, NASA'nın kendi standardında izin verilen riskin beş katına karşılık geliyor.

Enkazın bir bölümünün yeryüzüne ulaşması bekleniyordu

Swift'in yeniden girişi sırasında herhangi bir kişinin uzay enkazı nedeniyle zarar gördüğüne ilişkin rapor bulunmuyor. Uydunun büyük bölümünün atmosferde yanarak yok olması bekleniyordu. Asıl risk, teleskop merceği veya tepki çarkları gibi yoğun parçalardan oluşan ve yeniden girişten sağ çıkabilecek bölümden kaynaklanıyordu.

Bu parçalardan herhangi biri yeryüzüne ulaştıysa, çevresinde bir insan bulunmadığı görülüyor. Ancak süreç, büyük ölçüde bir şans meselesi olarak kaldı.

Artan uydu trafiği yeni kurallar gerektirebilir

Yeni mega takımyıldızlar nedeniyle her yıl binlerce uydu yörüngeden çıkarılırken, bu süreci resmî olarak yönetmek için yasaların çıkarılması gerekebilir. Bu düzenlemeler, uydularda hâlâ güvenli bir noktaya, örneğin açık denizdeki bir bölgeye yönelmeyi sağlayacak kadar yakıt varken kontrollü yeniden giriş yapılmasını zorunlu kılabilir.

SpaceX gibi şirketlerin üzerinde çalıştığı bir başka seçenek, uyduları yeniden giriş sırasında tamamen yanarak yok olacak şekilde tasarlamak. Ancak bu yaklaşım, buharlaşan metalin atmosfer üzerindeki etkisinin ne olacağı sorusunu gündeme getiriyor. Bilim insanları henüz bu sorunun yanıtını bilmiyor; çünkü şimdiye kadar bunu araştırmayı gerektirecek ölçekte bir durum yaşanmadı.

Uzay kalabalıklaştıkça yörüngeden Dünya'ya ulaşabilecek parçaların sayısı da artacak. Şimdiye kadar istatistikler insanları korudu. Ancak 10.000'de 1 olasılığın er ya da geç gerçekleşmesi bekleniyor; bazı uyduların amaçlanandan daha yüksek risk taşıdığı ortaya çıkarsa bu tehlike daha da büyüyebilir.

Kapat