Hint Okyanusu'nda bilim insanlarından yeni okyanus tabanı keşfi

Hint Okyanusu'nun güneyinde, bilim insanları okyanus tabanında gerçekleşen olağanüstü bir olayı ilk kez doğrudan izleme fırsatı buldu. Fransız araştırmacı Jean-Yves Royer liderliğindeki ekip, Şubat 2024'ün sonunda OHA-GEODAMS denizaltı kompleksini Güneydoğu Hindistan Sırtı'na yerleştirdi. Amsterdam ve Saint Paul adalarının yakınında kurulan bu sistem, 26 Nisan'da hızla gelişen yer altı sarsıntılarını ve ardından yaşanan lav patlamasını kayda aldı. Olay sırasında tektonik plakalar ayrıldı, yükselen magma ise yeni bir okyanus kabuğunun oluşumunu başlattı. Araştırmacılar, bu sürecin detaylarını daha önce hiç olmadığı kadar net bir şekilde gözlemleyerek, okyanus tabanı oluşumunun dinamiklerini anlamada önemli bir adım attı.

Fransız araştırmacılar süreçteki değişimleri anbean izledi

Olayın ardından, eksenel vadi tabanında yaklaşık 4 metrelik bir alçalma meydana geldi. Aynı süreçte, akustik istasyonlar arasındaki mesafe bir metreden fazla arttı. Bu deformasyonun büyüklüğü, yalnızca yaklaşık 5 büyüklüğünde depremlerden beklenenin çok ötesinde gerçekleşti. Bilim insanları, bu tür bir kaymanın güçlü sismik sarsıntılar olmadan da oluşabileceğini modellemelerle ortaya koydu. Orta okyanus sırtlarında kaydedilen deprem sayısının, plakaların hareket hızına göre düşük kalması da bu yavaş kayma süreçleriyle açıklanıyor. Toplanan veriler sayesinde, magma rezervuarından plastik haldeki magmanın çatlaklara ve dikey kanallara doğru akışı, basınç düşüşüyle birlikte deniz tabanının alçalması ve lavın yüzeye çıkıp katılaşarak yeni bir okyanus tabanı oluşturması adım adım yeniden inşa edildi.

Okyanus tabanı yenilenmesinin sırları çözülüyor

Bu sürecin ayrıntılı biçimde izlenmesi, akustik işaretçiler, hidrofonlar, dip basıncı sensörleri ve yüzey haritalama tekniklerinin bir arada kullanılmasıyla mümkün oldu. Önceki yıllarda benzer olaylar yalnızca dolaylı jeolojik ve sismik verilerle anlaşılabiliyordu. Şimdi ise elde edilen doğrudan gözlemler, okyanus kabuğunun nasıl yenilendiğine ve hidrotermal ekosistemlerin hangi koşullarda oluştuğuna dair yeni ipuçları sunuyor. Gözlemevinin 2027'ye kadar bölgede kalması planlanıyor. Bilim insanları, bu tür denizaltı komplekslerinin, plakaların daha hızlı ayrıldığı diğer bölgelerde de kullanılmasını hedefliyor. Uzmanlara göre, bu gözlemler sayesinde okyanus tabanı yenilenmesi ve denizaltı yaşamının gelişimiyle ilgili kritik sorulara yanıt bulunabilecek.