Gama ışını patlaması bilim insanlarının tüm teorilerini alt üst etti

Duygu Göktürk - Ocak 03, 2026 17:16 | Son Güncelleme Tarihi: Ocak 03, 2026 17:23

Kuzey Carolina Üniversitesi Chapel Hill'deki araştırmacılar, yaklaşık yedi saat boyunca aktif kalan ve şimdiye kadar kaydedilen en uzun ömürlü gama ışını patlamasını incelediler. GRB 250702B olarak adlandırılan bu olayın, gama ışını patlamaları hakkındaki mevcut teorileri tamamen değiştirmesi bekleniyor.

Kapat

HABERİN DEVAMI

Derin uzaydan gelen ve yedi saat boyunca devam eden olağanüstü bir gama ışını patlaması, astronomların bu konudaki anlayışını kökten değiştirmeye hazırlanıyor. Kuzey Carolina Üniversitesi Chapel Hill'deki bilim insanları, GRB 250702B olarak bilinen bu rekor kıran kozmik olayı inceleyerek, gama ışını patlamaları hakkındaki uzun süredir kabul gören teorilerin ötesine geçen bulgular ortaya koydular. Bu olağandışı patlama, tipik olarak yalnızca saniyeler veya dakikalar süren gama ışını patlamalarının ne kadar karmaşık ve çeşitli olabileceğini göstermektedir.

Gama ışını patlamasının sıradışı özellikleri

Gama ışını patlamaları, uzaydaki en şiddetli olaylar tarafından tetiklenen ve aşırı yüksek enerjili radyasyon dalgalanmalarıdır. Bu patlamalar genellikle çok kısa süreli olup, saniyeler içinde veya en fazla birkaç dakika içinde sönüp gider. Ancak GRB 250702B, bu geleneksel kalıbı tamamen bozarak yedi saat boyunca aktif kalmayı başardı. Uzay tabanlı aletler tarafından ilk olarak keşfedilen bu olayın ardından, astronomlar dünyanın en büyük yer tabanlı teleskoplarından bazılarını kullanarak patlamanın solan ışığını gözlemlemeye başladılar. Bu gözlemler, patlamanın büyük ve tozla dolu bir galaksiden kaynaklandığını ortaya koymaktadır.

Araştırmanın baş yazarı ve UNC-Chapel Hill'de fizik ve astronomi doktora öğrencisi Jonathan Carney, bu olayın önemini vurgulayarak şunları belirtmiştir: Gözlenen bu gama ışını patlaması, insanların kaydettikleri en uzun süreli olay olup, gama ışını patlamalarının nedenlerine ilişkin mevcut modellerle hiçbir şekilde uyumlu değildir. Bu durum, bilim insanlarının bu konudaki temel anlayışlarını yeniden gözden geçirmelerini zorunlu kılmaktadır.

Uluslararası gözlem kampanyası ve bulgular

Gama ışını patlamasının incelenmesi, kısmen UNC ekibi tarafından yönetilen ve Amerika Birleşik Devletleri'ndeki büyük yer tabanlı teleskoplara dayanan koordineli bir uluslararası kampanyanın parçası olmuştur. Araştırmacılar, Avrupa Güney Gözlemevi'nin Çok Büyük Teleskopu, NASA'nın Hubble Uzay Teleskopu ve X-ışını gözlemlerinden elde edilen verileri birleştirerek kapsamlı bir analiz gerçekleştirdiler. Bu çok yönlü gözlem yaklaşımı, patlamanın çeşitli olası açıklamalarına işaret eden kanıtlar ortaya koymaktadır.

Bulgular, devasa bir yıldızın çöküşünden başlayarak, olağandışı yıldız kalıntılarının birleşmesine, hatta bir yıldızın bir kara delik tarafından parçalanmasına kadar uzanan birden fazla teorik açıklamaya işaret etmektedir. Ancak mevcut veriler, bu olasılıklardan hangisinin gerçekten sorumlu olduğunu kesin olarak belirlemek için henüz yeterli değildir. Araştırmacılar, gelecekteki gözlemler ve daha ileri analizler sayesinde bu sorunun çözülebileceğini umut etmektedirler.

Gama ışını patlamasının kozmik önemi

Gama ışını patlamaları, evrendeki en büyük ve en güçlü patlamalar arasında yer almaktadır. Bu olaylar, astronomlar tarafından büyük önem taşımaktadır çünkü ışıkları solmadan önce veri yakalamak oldukça zordur. GRB 250702B'nin daha uzun süreli ve olağandışı doğası, bilim insanlarına hem patlamanın kendisinden gelen bilgilerle hem de ev sahibi galaksinin daha sonraki görüntülemesiyle çevreyi incelemek için nadir bir fırsat sunmuştur. Bu durum, araştırmacıların patlamanın kaynağı ve mekanizması hakkında daha derinlemesine bilgi edinmesini mümkün kılmıştır.

Araştırmacılar, patlamanın görünür ışığı engelleyen tozla dolu uzak ve devasa bir galaksiden geldiğini tespit etmişlerdir. Bu bulgu, yalnızca kızılötesi ve yüksek enerjili emisyonların tespit edilmesine izin vermiştir. Ortak yazar ve UNC-Chapel Hill'de fizik ve astronomi yardımcı doçenti Igor Andreoni, bu rekor kıran olayın nedeninden emin olmadıklarını ancak milyarlarca ışık yılı uzakta çok karmaşık bir galakside meydana geldiğini bildiklerini belirtmiştir. Verilerine göre, enerjik bir olay bizim yönümüze doğru dar bir madde jeti fırlattığını ve bunun ışık hızının en az yüzde doksan dokuzunda hareket ederek kalın kozmik toz katmanlarını delip geçtiğini ortaya koymaktadır.

Evrenin aşırı ortamlarını anlamak

Bu devasa patlamaları anlamak, bilim insanlarının maddenin neredeyse ışık hızında hareket ettiği, yoğunlukların atom çekirdeklerini aştığı ve yerçekiminin uzay-zamanı bükmek için yeterince güçlü olduğu evrenin en aşırı ortamlarından bazılarını araştırmasına yardımcı olmaktadır. Gama ışını patlamaları, bu tür uç koşulları doğrudan gözlemleme imkanı sağlayan nadir olaylar arasında yer almaktadır. Ayrıca bu patlamalar, yaşam için gerekli olanlar da dahil olmak üzere ağır elementleri kozmosun her yerine dağıtmada kilit bir rol oynamaktadırlar.

Jonathan Carney, yaptıkları analizin bu olayın birkaç farklı nedeni olabileceğini gösterdiğini belirtmiştir. Bu açıklamalar arasında devasa bir yıldızın ölümü, bir helyum yıldızının çarpışması, hatta bir yıldızın bir kara delik tarafından parçalanması yer almaktadır. Ancak henüz hangi açıklamanın doğru olduğunu söylemek mümkün değildir. Gelecekte, bu olayın benzersiz bir ölçüt görevi göreceği beklenmektedir. Astronomlar benzer patlamalar keşfettiğinde, bunların GRB 250702B'nin özellikleriyle eşleşip eşleşmediğini veya tamamen farklı bir şeyi temsil edip etmediğini soracaklardır.

Sonuç olarak, Chapel Hill araştırmacılarının ortaya koydukları bu gama ışını patlaması bulgusu, evrenin en gizemli ve güçlü olaylarından birini daha iyi anlamamıza katkı sağlamaktadır. Bu keşif, astronominin gelecekteki çalışmalarında referans noktası olarak kullanılacak ve benzer olayların incelenmesinde yol gösterici olacaktır.

Etiketler:

gama ışını patlaması astronomi kozmik patlama uzay araştırması Chapel Hill