Dünya'ya doğru ilerleyen güneş fırtınası bilim insanlarının öngöremediği şekilde değişti!

University of Iowa araştırmacıları, Dünya'ya ilerleyen bir güneş bulutunun 13 milyon mil içinde yüzde 21 genişlediğini ve plazmasının üç kat ısındığını belirledi. Bulgular, uzay hava durumu tahminlerinde kullanılan modelleri sorguluyor.

Tunahan Köpüklü - Ekim 27, 2026 16:05 | Son Güncelleme Tarihi: Ekim 27, 2026 17:21

Dünya'ya doğru ilerleyen güneş fırtınası bilim insanlarının öngöremediği şekilde değişti!

24 TV'yi Google'da haber kaynağınız olarak ekleyin

University of Iowa liderliğindeki araştırmacılar, Dünya'ya doğru ilerleyen bir güneş fırtınasının mevcut modellerin öngöremediği biçimde değiştiğini ortaya koydu. 2021'deki bir koronal kütle atımından kopan manyetik bulut, yalnızca 13 milyon mil boyunca yüzde 21 genişledi ve içindeki plazma önceki sıcaklığının üç katına çıktı.

Bilim insanları, Solar Orbiter ve Wind uzay araçlarının neredeyse aynı hat üzerinde yaptığı ölçümleri karşılaştırarak bulutun yolculuğu sırasındaki değişimi izledi. Bulgular, uyduları, navigasyon sistemlerini ve elektrik şebekelerini etkileyebilen uzay hava olaylarının daha doğru tahmin edilmesine katkı sağlayabilir.

NADİR HİZALANMA BULUTUN DEĞİŞİMİNİ ORTAYA ÇIKARDI

Bulut, 4 ve 5 Kasım 2021'de meydana gelen bir koronal kütle atımından kaynaklandı. Bu güçlü patlamalar, manyetik alanlarla örülü sıcak ve elektrik yüklü gaz kütlelerini Güneş'ten uzağa gönderiyor. Bazı atımlar, yıldızlararası uzaya doğru ilerleyen bükülmüş manyetik alan çizgileri içeren manyetik bulutlar oluşturuyor.

Hilal biçimindeki bulut Dünya'ya yaklaşırken Solar Orbiter, Güneş'ten yaklaşık 78 milyon mil uzaklıkta ölçüm yaptı. Wind ise aynı bulutu yaklaşık 91 milyon mil uzaklıkta kaydetti. İki uzay aracının neredeyse aynı güzergâh üzerinde bulunması, araştırmacıların bulutun farklı noktalardaki özelliklerini karşılaştırmasına imkân verdi. Patlama, Dünya'da büyük bir jeomanyetik fırtınaya da yol açtı.

University of Iowa'da fizik ve astronomi alanında doktora sonrası araştırma görevlisi Shirsh Soni, bu hizalanmanın nadir görüldüğünü söyledi. Soni, "Öncelikle, bu iki uzay aracının Güneş-Dünya ekseni üzerinde hizalanması nadir görülen bir durum. İkinci olarak, gezegenlerarası bir koronal kütle atımı sırasında bu şekilde hizalanmaları çok daha nadir" dedi.

GÜNEŞ RÜZGÂRI SÜPER GENİŞLEMEYİ TETİKLEDİ

Ölçümler, manyetik bulutun saniyede yaklaşık 192 kilometre hızla genişlediğini gösterdi. Bu hız, koronal kütle atımlarında görülen saniyede 50 ila 100 kilometrelik tipik aralığın oldukça üzerinde kaldı. Araştırmacılar, olağan dışı hızlı büyümeyi "süper genişleme" olarak adlandırdı.

Süreç, bulutun Güneş'ten dışarı akan ve saatte yaklaşık 1 milyon mile ulaşabilen yüklü parçacık akışı güneş rüzgârıyla karşılaşmasıyla başladı. Etkileşim ilk aşamada bulutu sıkıştırdı. Ancak bulutun içindeki plazma daha sonra önceki sıcaklığının üç katına kadar ısındı ve bu ısınma büyük genişlemeyi tetikledi.

Soni, "Tipik bir gezegenlerarası koronal kütle atımı güneş rüzgârıyla karşılaştığında yavaşlayabilir veya hızlanabilir. Bu durumda çok fazla genişledi" diye konuştu.

MEVCUT MODELLERİN ÖNGÖRÜLERİYLE ÇELİŞTİ

Araştırmacılar, bulut belirgin biçimde büyümesine rağmen manyetik alan basıncının değişmediğini de tespit etti. Bu sonuç, mevcut modellerin ürettiği tahminlerden farklı çıktı. Bulgular, manyetik bulutların Güneş Sistemi boyunca ilerlerken daha karmaşık değişimler geçirebileceğine işaret etti.

İki uzay aracının aynı bulutu farklı uzaklıklarda gözlemlemesi, tek bir ölçüm noktasında fark edilmesi zor değişimlerin doğrudan izlenmesini sağladı. Bu veriler, koronal kütle atımlarının Dünya'ya ulaşmadan önce nasıl evrildiğini anlamak açısından önem taşıyor. Atımların taşıdığı manyetik alanlar Dünya'nın manyetosferiyle etkileşerek jeomanyetik bozulmalara yol açabiliyor.

Çalışmanın sorumlu yazarı Soni, "Gezegenlerarası koronal kütle atımlarından kaynaklanan manyetik bulutların aynı şekilde evrileceğini varsaydık. Bu çalışmada, manyetik bulutun kısa bir zaman ve mesafe içinde çarpıcı biçimde genişleyebileceğini gösteriyoruz; bu durum Dünya üzerinde daha önce farkında olmadığımız etkiler yaratabilir" dedi.

Kapat