Boyutu ne olursa olsun kural aynı! Kara deliklerin devasa jetler fırlatmasını sağlayan evrensel kural bulundu

Bilim dünyası, kara deliklerin en gizemli davranışlarından biri olan güçlü jetlerin oluşumuna dair çığır açıcı bir keşfe imza attı. Amerika, Avustralya, Hindistan ve Güney Afrika'dan araştırmacıların oluşturduğu uluslararası ekip, farklı boyutlardaki kara deliklerin aynı evrensel kurala göre jet fırlattığını gösteren somut kanıtlar buldu. Elde edilen bulgular, hem milyonlarca Güneş kütlesine sahip süper kütleli kara deliklerin hem de Güneş'in sadece on katı büyüklüğündeki yıldız kütleli kara deliklerin, beslenme döngülerinin kritik bir aşamasında benzer şekilde davranabildiğini gözler önüne serdi. Araştırma, Nature Astronomy dergisinde yayımlandı ve kara deliklerin jet oluşumunda Eddington limitinin yüzde 2'si gibi belirleyici bir eşiğin rol oynadığını vurguladı.

Andrew Mummery ve Adelle Goodwin'den kara delik jetlerinde evrensel eşik vurgusu

Çalışmanın başında, İleri Araştırmalar Enstitüsü'nden Andrew Mummery ile Curtin Üniversitesi Uluslararası Radyo Astronomi Araştırma Merkezi'nden Adelle Goodwin yer aldı. Bilim insanları, yıllar süren gözlemler sonucunda kara deliklerin jet üretimini yöneten temel bir fiziksel kuralı tanımladı. Ekip, hem süper kütleli kara deliklerin hem de çok daha küçük yıldız kütleli kara deliklerin, beslenme oranları Eddington limitinin yaklaşık yüzde 2'sine düştüğünde güçlü jetler fırlatabileceğini ortaya koydu. Bu oran, kara deliğin çevresindeki gaz ve tozun yerçekimiyle içe çekilmesi ile radyasyonun dışarıya doğru itmesi arasındaki hassas dengeyi temsil ediyor. Araştırmacılar, bu evrensel eşiğin kara deliklerin kütlesinden bağımsız olarak geçerli olduğunu belirledi. Böylece, galaksimizin merkezindeki devasa kara deliklerle, Samanyolu'nda yer alan daha küçük kara delikler arasında şaşırtıcı bir benzerlik kurulmuş oldu. Mummery, bu bulgunun, kara deliklerin ne zaman jet patlaması yaşayacağını öngörmede kritik bir rol oynayabileceğini ifade etti.

Gelgit yıkım olayları kara deliklerin sırlarını açığa çıkardı

Araştırmacılar, çalışmada özellikle gelgit yıkım olaylarına odaklandı. Bu olaylar, bir yıldızın süper kütleli bir kara deliğe çok yaklaştığında, kuvvetli yerçekimi etkisiyle parçalanmasıyla ortaya çıkıyor. Yıldızdan kopan madde, kara deliğin çevresinde yoğun bir akresyon diski oluşturuyor ve bu süreçte gözlemlenebilen enerji patlamaları yaşanıyor. Bilim insanları, Amerika, Avustralya, Hindistan ve Güney Afrika'daki teleskoplar ile uzay tabanlı gözlemevlerinden topladıkları verileri bir araya getirerek, yirmi farklı gelgit yıkım olayını detaylı biçimde inceledi. Optik, ultraviyole, X-ışını ve radyo dalgalarıyla yapılan gözlemler, jet oluşumunun iki ayrı dönemde gerçekleştiğini gösterdi. İlki, kara deliğin yıldız materyalini çok hızlı tükettiği erken aşamada, ikincisi ise yüzlerce veya binlerce gün sonra, beslenme oranı kritik yüzde 2 eşiğine düştüğünde oluşuyor. Bu bulgular, kara deliklerin davranışlarını gerçek zamanlı olarak izlemeyi mümkün kılarak, kozmik süreçlerin anlaşılmasına büyük katkı sağladı.