ANASAYFA
TV PROGRAMLARI
PROGRAMLAR
YAYIN AKIŞI
CANLI YAYIN
24 RADYO
REKLAM
İLETİŞİM VE KÜNYE

Bilim insanları şaşkın! Güneş Sistemi'nin dışındaki suyun kimyası Dünya'dakinden farklı çıktı

NASA uçaklarıyla Dünya'nın stratosferinden toplanan 12 mikroskobik toz tanesi, Kuiper Kuşağı'nda oksijen-18 bakımından zengin antik bir su rezervuarı bulunabileceğine dair kanıtlar sundu.

Duygu Göktürk - | Son Güncelleme Tarihi:
Bilim insanları şaşkın! Güneş Sistemi'nin dışındaki suyun kimyası Dünya'dakinden farklı çıktı

Bilim insanları, Dünya atmosferine ulaşan uzay tozunu inceleyerek Kuiper Kuşağı'nda oksijenin ağır izotopları bakımından zengin antik bir su rezervuarına dair kanıtlar buldu. Science Advances dergisinde yayımlanan çalışma, dış Güneş Sistemi'nin geçmişine ışık tutuyor.

Asteroit kuşağının çok ötesinde, Neptün'ün yörüngesinin dışında yer alan Kuiper Kuşağı; Güneş'e daha yakın cisimlerin maruz kaldığı işlemlerden büyük ölçüde kaçmış buzlu gök cisimlerini barındırıyor. Bu cisimler, kayalık ve metalik asteroitlerin aksine çoğunlukla kaya ve tozla karışmış donmuş su, metan ve amonyaktan oluşuyor.

Dış Güneş Sistemi'ndeki ağır su izleri

Oksijenin üç kararlı izotopu bulunuyor. Hafif oksijen sekiz proton ve sekiz nötron taşırken ağır izotoplarında sekiz proton ile dokuz ya da 10 nötron yer alıyor. Ağır oksijen izotoplarıyla oluşan su, bir tür "ağır su" olarak tanımlanıyor.

Ağır suya ait kanıtlara daha önce ilkel bir göktaşından alınan minerallerde ve 67P kuyruklu yıldızında rastlandı. Ancak dış Güneş Sistemi'nden incelenebilir örneklerin azlığı, ağır suyun bu bölgede yaygın olup olmadığını veya bulguların başka bir açıklaması bulunup bulunmadığını belirsiz bırakmıştı.

NASA'nın Genesis görevi, 2011 yılında Güneş'in Dünya'ya ve göktaşlarının çoğuna kıyasla oransal olarak daha fazla hafif oksijen içerdiğini gösterdi. Bu sonuç ve çeşitli göktaşlarının analizleri, bilim insanlarını dış Güneş Sistemi'ndeki buzun daha yüksek oranda ağır oksijen içeren su barındırabileceği düşüncesine yöneltti.

12 mikroskobik toz tanesi incelendi

NASA araştırmacısı Lindsay P. Keller ve ekibi, uzak bölgedeki su buzu rezervuarını doğrudan örneklemek yerine Dünya'ya doğal yollarla ulaşan uzay tozunu inceledi. Bu parçacıkların kökenleri ve geçmişleri hakkında ipuçları taşıdığı biliniyor.

Daha önceki araştırmalar, bazı toz parçacıklarındaki alışılmadık derecede yoğun radyasyon izlerini Kuiper Kuşağı'ndaki bir kökenle ilişkilendirmişti. Ekip, NASA uçaklarıyla Dünya'nın stratosferinden toplanan 12 mikroskobik parçacığı analiz etti.

Araştırmacılar elektron mikroskopisi, kimyasal analiz ve oksijen izotopu ölçümleriyle radyasyon izlerini belirledi. Ayrıca sulu değişimin kanıtı olarak hidratlı mineralleri inceledi ve ağır oksijen izotoplarının oranını ölçtü. Tozu değiştiren suyun özelliklerini yeniden oluşturmak için kimyasal hesaplamalardan yararlanıldı.

Analiz, tozun Güneş kaynaklı enerjik parçacıklardan oluşan yüksek yoğunlukta izler taşıdığını gösterdi. Bu bulgu, parçacıkların güçlü biçimde Kuiper Kuşağı bölgesiyle bağlantılı olduğuna işaret etti. Oksijen izotopu örüntüleri de suyla değişime uğramış bilinen göktaşlarından farklı çıktı.

Tozdaki hidratlı kil mineralleri, parçacıkların ana cisimlerinde düşük sıcaklıklarda ağır su ile kaya arasında tepkimeler yaşandığını gösterdi. Doğrudan su ölçümü yapılamasa da hesaplamalar, başlangıçtaki sudaki oksijen-18'in oksijen-16'ya oranının Dünya okyanus suyu standardından yaklaşık yüzde 15 daha yüksek olduğunu ortaya koydu. Ekip, bu sonucu modele dayalı bir üst sınır tahmini olarak değerlendiriyor.

Çalışmanın yazarları, "FeNi metali ve sülfürlerin nanofaz katılımlarını içeren amorf silikat tanelerinin, hidratlı IDP'lerdeki (gezegenler arası toz parçacıkları) kil minerallerinin başlıca öncülleri olduğunu öne sürüyoruz" ifadelerini kullandı.

Araştırmacılar, bu hipotezin susuz ve tamamen hidratlı cisimler arasında geçiş özelliği taşıyan mineralojilere sahip IDP'ler ile Antarktika mikrometeoritlerindeki mineral topluluklarına ilişkin gözlemler tarafından desteklendiğini belirtti. Susuz IDP'lerin deneysel sulu değişimi de amorf silikatların oldukça tepkimeye yatkın olduğunu ve düşük sıcaklıklarda kolayca hidratlandığını gösterdi.

Satürn dış bölgeleri birbirinden ayırmış olabilir

Araştırmacılar, uzak su rezervuarının Güneş'e daha yakın maddelerle hiçbir zaman fazla karışmamış olabileceğini söyledi. Bu durum, iç ve dış Güneş Sistemi'nden gelen parçacıkların kimyasal bileşimleri arasındaki farklılıklarda görülüyor.

Ekip, Satürn'ün ve muhtemelen Uranüs ile Neptün'ün bölgeleri ayrı tutmaya yardımcı olmuş olabileceğini öne sürdü. Çalışmanın yazarlarına göre dış Güneş Sistemi rezervuarları arasındaki sınırlı karışım, ağır su rezervuarının iç bölgelerden yalıtıldığını gösteriyor.

Yazarlar, bu yalıtımın büyük olasılıkla Satürn tarafından veya buz devleriyle birlikte gerçekleştiğini belirtti. Hidrodinamik simülasyonlar, Güneş Sistemi'nin ilk birkaç milyon yılı içinde Satürn'ün dışında bir basınç artışı oluştuğunu öngörüyor. Bu basınç artışı, dış Güneş Sistemi parçacıklarının Satürn'ün yörüngesinin iç tarafına doğru radyal sürüklenmesini yavaşlatmış ya da durdurmuş olabilir.

Kapat

HABERİN DEVAMI


Etiketler:
Kuiper Kuşağı uzay tozu ağır su Güneş Sistemi oksijen izotopları Science Advances