Bilim insanları büyük depremlerin yerini önceden belirlemede önemli bir adım attı

Kaliforniya Üniversitesi, Riverside'dan bir grup jeofizikçi, büyük depremlerin hangi bölgelerde ortaya çıkabileceğini saptamak için geliştirdikleri yeni bir yöntemle uluslararası bilim dünyasında yankı uyandırdı. Gareth Funning ve Axel Periollat liderliğindeki ekip, fay hatlarında yıllar boyunca sessizce biriken gerilimi haritalayarak, riskli bölgeleri hassas bir şekilde belirliyor. Özellikle Kamçatka Yarımadası'nda yaşanan 8.8 büyüklüğündeki deprem öncesi toplanan verilerle yapılan testler, bu yeni yaklaşımın potansiyelini gözler önüne seriyor. Araştırma, depremlerin tam zamanını öngöremese de, tehlikenin hangi fay segmentlerinde yoğunlaştığını ortaya koyarak, uzun vadeli deprem hazırlıklarında büyük önem taşıyor.

Gareth Funning: 'Gerilim birikimi ölçülebilir ve haritalanabilir'

Jeofizikçi Gareth Funning, depremlerin aniden gündeme geldiğini, ancak fay hatlarında gerilimin yıllar boyunca sessizce biriktiğini vurguladı. Ekip, yer kabuğundaki küçük hareketleri izleyen GPS verilerini kullanarak, tektonik plakaların birbirine sürtündüğü ve kilitlendiği noktaları belirleyen özel bir algoritma geliştirdi. Bu algoritma sayesinde, iki plakanın kaymasına izin vermeyen, sürtünmenin en yüksek olduğu "asperite" adı verilen bölgeler tespit edildi. Araştırmacılar, bu noktaların gelecekte büyük depremlerin kaynağı olabileceğini belirtiyor. Funning, "Depremler için kesin bir tarih veremeyiz ama tehlikenin nerede yoğunlaştığını artık daha net görebiliyoruz" diyerek yeni yöntemin önemine dikkat çekti. Bu yaklaşım, deprem riskinin yönetilmesinde ve şehir planlamasında güvenilir bir yol haritası sunuyor.

Kamçatka'da 8.8 büyüklüğündeki deprem: Yöntemin ilk büyük testi

Yeni yöntemin en güçlü sınavı, Rusya'nın Kamçatka Yarımadası açıklarında meydana gelen ve 8.8 büyüklüğüne ulaşan 2025 depremiyle gerçekleşti. Araştırmacılar, depremden önce toplanan GNSS verileriyle fayın hangi kesimlerinde kilitlenme ve gerilim birikimi yaşandığını belirledi. Analizler, deprem sonrası yapılan incelemelerle karşılaştırıldığında, kilitli bölgelerin fayın kırıldığı noktalarla büyük ölçüde örtüştüğü ortaya çıktı. Bu sonuç, geliştirilen yöntemin doğruluğunu ve güvenilirliğini gözler önüne serdi. Kamçatka örneği, bilim insanlarının deprem riskini daha önceden tespit edebileceğini gösterirken, aynı fay hattında tekrar eden depremlerin her zaman aynı sonuçları doğurmadığı da anlaşıldı. Nitekim, 1952 ve 2025 depremleri aynı bölgede gerçekleşmesine rağmen, tsunaminin şiddeti ve fayın hareket biçimi farklılık gösterdi.

Subdüksiyon bölgelerinde deprem tehlikesi: Japonya, Meksika ve Pasifik'te yeni analizler

Funning ve ekibi, Kamçatka'daki başarılı testin ardından geliştirdikleri yöntemi dünyanın en tehlikeli subdüksiyon bölgelerine uygulamaya başladı. Japonya, Meksika, Yeni Zelanda ve Pasifik Kuzeybatısı'nda sürdürülen çalışmalar, farklı fay hatlarının kendi özellikleriyle değerlendirilmesini sağlıyor. Bu bölgelerde enerjinin yavaş ve kademeli olarak serbest bırakıldığı, bazı faylarda ise gerilimin uzun yıllar boyunca biriktiği tespit edildi. Özellikle Japonya'da deniz tabanına yerleştirilen akustik aletler sayesinde, okyanus altındaki hareketler de izlenebiliyor. Ancak araştırmacılar, deniz altı faylarında veri toplamanın karasal alanlara göre çok daha zor olduğunu ve izleme eksikliğinin tsunami riskinin değerlendirilmesini güçleştirdiğini belirtiyor. Yine de, yeni uydu teknolojileri ve deniz tabanına kurulan cihazlar, bu boşlukları kısmen dolduruyor.

Kaliforniya ve Hayward Fayı: Yerel riskler ve hazırlık çağrısı

ABD'nin batı kıyısında, özellikle Kaliforniya'da bulunan Hayward Fayı da araştırmanın odak noktalarından biri haline geldi. Gareth Funning, bu fayda hem sürüklenen hem de kilitli segmentlerin bulunduğunu, tıpkı büyük subdüksiyon bölgelerinde olduğu gibi, belirtti. Ekip, Hayward Fayı'nda biriken gerilimi ve potansiyel riskli noktaları haritalayarak, gelecekteki depremlerin nereden kaynaklanabileceği üzerine çalışıyor. Funning, "Güney Kaliforniya'da yaşamak, depremin ne zaman olacağı değil, ne zaman gerçekleşeceği sorusunu beraberinde getiriyor" diyerek, hazırlığın önemine dikkat çekti. Araştırmacılar, bu yeni teknik sayesinde, yerel yönetimlerin ve halkın olası tehlikelere karşı daha bilinçli ve hazırlıklı olabileceğini düşünüyor.