1.300 can kaybının ardından Nepal BM'den 20 milyon dolar iklim tazminatı istedi

Nepal'de geçtiğimiz ay meydana gelen yıkıcı sel felaketi, ülke genelinde derin bir acı ve kayıp yaşattı. 26 Ağustos'ta bir dağ buzulunun çökmesiyle başlayan felaket, Rasuwa ve Nuwakot bölgeleri başta olmak üzere Çin'in Tibet bölgesine kadar yayıldı. Bu olayda 1.300'den fazla insan hayatını kaybetti, 5.000'den fazla kişi ise hâlâ kayıp. Nepal hükümeti, küresel iklim değişikliğinin yol açtığı bu felaketin ardından uluslararası topluma seslenerek "iklim adaleti" ve 20 milyon dolar tazminat talebinde bulundu. Ülkenin liderleri, Nepal'in küresel sera gazı emisyonlarına katkısının yok denecek kadar az olduğunu, ancak iklim krizinin en ağır sonuçlarını kendilerinin yaşadığını belirtiyor.

Cumhurbaşkanı Paudel'den uluslararası topluma: "Somut adımlar atılmalı"

Nepal Cumhurbaşkanı Ramchandra Paudel, ulusa hitaben yaptığı konuşmada, uluslararası topluma iklim adaleti konusunda güçlü bir çağrıda bulundu. Paudel, sadece Nepal değil, ekolojik olarak savunmasız tüm ülkelerin sesinin duyulması ve bu ülkelere yönelik somut, etkili adımların atılması gerektiğini vurguladı. Cumhurbaşkanı, yaşanan felaketin ardından ulusal birlik ve dayanışmanın önemine dikkat çekti, toplumun yaralarını sarmak için tüm kesimlerin bir araya gelmesi gerektiğini ifade etti. Paudel, "Bu zaman, siyasi tartışmaların değil, yeniden inşa ve toparlanmanın zamanı" diyerek, ulusal yas ilan edilen günde kayıpları anma ve geleceğe umutla bakma çağrısı yaptı.

Nepal'den Birleşmiş Milletler'e 20 milyon dolarlık tazminat talebi

Nepal Maliye Bakanlığı ve Çevre Bakanlığı, 2015 Paris Anlaşması kapsamında Birleşmiş Milletler'e ortak bir mektup göndererek, iklim değişikliğinin neden olduğu kayıp ve zararlar için 20 milyon dolar tazminat istedi. Bu talep, 2022'de kurulan BM Kayıp ve Zarar Fonu'nun ilk projeleri için fon açığı yaşadığı bir döneme denk geldi. Fonun 2.8 milyar dolarlık finansman açığı, iklim adaleti taleplerinin karşılanmasında ciddi bir engel oluşturuyor. Nepal hükümeti, bu tazminatın yardım veya hayırseverlik olarak değil, iklim adaleti perspektifiyle değerlendirilmesini istiyor. Dışişleri Bakanı Shisir Khanal da, "Biz, yaratmadığımız bir küresel krizin en ağır bedelini ödüyoruz" sözleriyle bu talebin arkasında durdu.

İklim adaleti kavramı ve Nepal'in haklı isyanı

Nepal, küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 0.1'inden daha azına katkıda bulunuyor ve elektrik üretiminin büyük bölümünü yenilenebilir kaynaklardan sağlıyor. Ancak Himalayalar'daki coğrafi konumu nedeniyle, iklim değişikliği ve ekstrem hava olaylarına karşı en savunmasız ülkelerden biri olarak öne çıkıyor. Son yaşanan felaket, hızlı küresel ısınma ve Himalayalar'daki buzul kaybının etkilerini bir kez daha gözler önüne serdi. Hindu Kush Himalaya dağ silsilesindeki buzullar, 2011-2020 yılları arasında önceki on yıla göre yüzde 65 daha hızlı eridi. Bu durum, Nepal'in Hindistan ve Çin arasında sıkışmış buzul alanlarında buz hacminin üçte birinin otuz yılda kaybolmasına yol açtı. Nepal merkezli iklim aktivistleri, ülkenin yaşadığı kayıpların, küresel toplumu iklim değişikliğiyle mücadelede daha hızlı ve kararlı adımlar atmaya zorlaması gerektiğini savunuyor.

BM fonundaki açık ve uluslararası hukukun etkisi

Birleşmiş Milletler'in Kayıp ve Zarar Fonu, ilk iklim iyileştirme projeleri için gereken finansmanın çok gerisinde. 2.8 milyar dolarlık açık, Nepal gibi ülkelerin tazminat taleplerinin karşılanmasını zorlaştırıyor. Amsterdam Üniversitesi'nden Prof. Joyeeta Gupta, iklim adaleti ilkesinin, iklim değişikliğinin orantısız etkilediği savunmasız topluluklara yönelik ahlaki ve etik bir yükümlülük olduğunu belirtiyor. Uluslararası Adalet Divanı'nın 2025'te vereceği danışma görüşünde, uluslararası hukukta tüm devletlerin iklim zararlarını önleme yükümlülüğü vurgulanacak. Her ne kadar bu görüş yasal olarak bağlayıcı olmasa da, Nepal hükümetinin taleplerine uluslararası düzeyde destek sunabilecek bir referans noktası oluşturuyor. Ancak, gelişmiş ülkelerin tazminat ödemeye isteksizliği, iklim adaleti uygulamalarında büyük bir engel olarak öne çıkıyor.