Galaksilerin yaşam döngüsünü değiştirebilir! Yıldızlararası gazdan elektron çeken gizemli güç ortaya çıkarıldı

NASA'nın Chandra X-ışın Gözlemevi ile yapılan yeni bir araştırmada, galaksilerde daha önce hiç görülmeyen ve hipersoft X-ışın kaynakları adı verilen 84 ayrı kozmik nesne keşfedildi. Bu benzersiz nesneler, hem alışılmadık derecede düşük enerjili X-ışınları hem de yoğun ultraviyole radyasyon yayarak, astrofizikte yıllardır çözülemeyen iki önemli sorunun aydınlatılmasına katkı sağlayabilir. Keşif, Nature Astronomy dergisinde yayımlanan detaylı makale ile bilim dünyasına duyuruldu.

Mustafa Muhibullah liderliğinde hipersoft X-ışın kaynakları tespit edildi

Alabama Üniversitesi'nden astrofizikçi Mustafa Muhibullah'ın başında bulunduğu ekip, Chandra X-ışın Gözlemevi'nin halka açık arşiv verilerini titizlikle inceleyerek, altı farklı galakside toplam 84 hipersoft X-ışın kaynağı buldu. Bu galaksilerden ikisi sarmal yapıda olup, biri Andromeda (M31), diğeri ise Çark Galaksisi (M101) olarak biliniyor; kalan dört galaksi ise eliptik türde. Hipersoft X-ışın kaynakları, hem genç yıldız oluşum bölgelerinde hem de yaşlı yıldızların bulunduğu alanlarda saptandı. Araştırmacılar, bu nesnelerin düşük enerjili X-ışınlarında belirgin şekilde parladığını, ancak daha yüksek enerjili X-ışınlarında izlerinin kaybolduğunu tespit etti. Bu durum, hipersoft X-ışın kaynaklarının elektromanyetik spektrumda enerjik ultraviyole radyasyonuna yakın bir bölgede yoğun şekilde enerji yaydığı anlamına geliyor. Ekip, bu nesnelerin muhtemelen bir kara delik, nötron yıldızı veya beyaz cüce ile bir eş yıldızdan malzeme çekilmesiyle oluşan ikili sistemler olabileceğini düşünüyor. Ancak, bu kadar parlak ultraviyole radyasyon ve düşük enerjili X-ışın emisyonu gösteren sistemlere daha önce rastlanmamıştı.

Chandra verileriyle galaksilerde gizli süpernova öncüleri ve yıldız oluşumu etkisi

Hipersoft X-ışın kaynaklarının önemi sadece yeni bir nesne sınıfı olmalarıyla sınırlı değil. Araştırmacılar, bu nesnelerin Tip Ia süpernovaların öncüsü olabileceğini değerlendiriyor. Tip Ia süpernovaları, evrenin genişleme hızını ölçmede temel rol oynayan ve kozmolojide kritik öneme sahip patlamalar olarak biliniyor. Ancak bugüne kadar, bu süpernovalara dönüşen yıldızların patlamadan önceki halleri doğrudan gözlemlenememişti. Çalışmanın ortak yazarlarından Jimmy Irwin, hipersoft X-ışın kaynaklarının bu patlamaların öncesindeki aşamayı temsil edebileceğini belirterek, "Eğer bu nesneleri patlamadan önce tespit edebilirsek, evrenin genişlemesinin dinamiklerini daha iyi anlayabiliriz" dedi. Ayrıca, bu kaynakların yaydığı yoğun ultraviyole radyasyonun, galaksilerde yıldızlararası gazdan elektronları çekerek, yıldız oluşum hızını ve galaksilerin evrimini doğrudan etkileyebileceği vurgulandı. Büyük ve sıcak yıldızların bu süreçte etkisi bilinse de, hipersoft X-ışın kaynaklarının rolü şimdiye kadar gözden kaçmıştı.